... μια αποθήκη σκέψεων
Ειδήσεις, νέα, επικαιρότητα, έξυπνα, μικρά ευθυμογραφήματα, κείμενα, καρφιά....... και γενικά πράγματα που έχω διαβάσει ή μου έχουν στείλει στο email μου και δεν πρέπει ΠΟΤΕ να ξεχαστούν....

Sunday, 30 April 2017

Ετυμολογία αρχαίων ονομάτων που συναντώνται και σήμερα

Ονόματα ανδρών:
Αγαθοκλής (αγαθός+κλέος) ο έχων καλή φήμη.
Αγησίλαος ( άγω+λαός) ο ικανός ηγέτης .
Αθηναγόρας (Αθήναι+αγορά) ο σοφός αγορητής
Αθηνόδωρος (Αθηνά+δώρο) δώρο της Αθηνάς, ο σοφός.
Αλέξανδρος (αλέξω:απομακρύνω+ανήρ) ο απωθών τους άνδρες, ο ανδρείος.
Αλκιβιάδης (αλκή+βία) ο τολμηρότατος.
Ανδροκλής (ανήρ+κλέος) ο ένδοξος.
Αριστογένης (άριστος+γένος) ο ευγενής.
Αριστόβουλος (άριστος+βουλή) ο άριστος σύμβουλος.
Αριστοκλής (άριστος+κλέος) ο έχων άριστη δόξα.
Αριστομένης (άριστος+μένος) ο ανδρειότατος.
Δημοσθένης (δήμος+σθένος) η δύναμη του λαού.
Διογένης (Ζευς+γένος) ο Θεογένητος
Διομήδης (Διός+μέδων:άρχων) ο άρχων με θεία δύναμη.
Επαμεινώνδας (επί+άμεινον) ο προοδευτικός.
Ετεοκλής (ετεός:αληθής+κλέος) ο έχων αληθινή δόξα.
Ευαγόρας (ευ+αγορεύω) ο καλός ομιλητής.
Ευρυβιάδης (ευρύς+βία) ο πολύ αυταρχικός.
Ευρυσθένης (ευρύς+σθένος) ο καρτερικότατος.
Θεμιστοκλής (θέμις+κλέος) ο ένδοξος υπερασπιστής του δικαίου.
Θουκυδίδης (Θεού+κύδος:δόξα) ο δοξάζων τον θεό.
Θρασύβουλος (θρασύς+βουλεύομαι) ο τολμηρά σκεπτόμενος.
Ιάσων (ίασις:θεραπεία) ο θεραπευτής.
Ίων (ίον:άνθος) ο μενεξεδένιος.
Κίμων (χίμων:χειμών) ο θυελλώδης.
Κλέαρχος (κλέος+άρχω) ο ένδοξος άρχων.
Κλεόβουλος (κλέος+βουλή) ο επινοητικότατος.
Κλεομένης (κλέος+μένος) ο ένδοξος για τη γενναιότητά του.
Κρίτων (κρίνω) ο ευφυής.
Λέανδρος (λαός+ανήρ) ο ανδρείος του λαού.
Μενέλαος (μένος+λαός) η ορμή του λαού.
Μιλτιάδης (μίλτος:ερυθρά βαφή) ο αιματώδης, ο ανδρείος.
Νεοκλής (νέος+κλέος) η νέα δόξα.
Ξενοφών : ο ανδρείος ηγέτης των ξένων
Οδυσσεύς (οδύσσομαι:διώκομαι) ο διωκόμενος υπό των θεών.
Ορέστης (όρος+ίσταμαι) ο ορεσίβιος.
Πάτροκλος (πατρίς+κλέος) η δόξα της πατρίδος
Περικλής (περί+κλέος) ο ένδοξος
Πολυδεύκης (πολύ+δεύκος:γλεύκος) ο πολύ γλυκός
Πύρρος (εκ του πυρρός) ο ξανθοκόκκινος
Σόλων (πιθανώς από το ρ. σέλλω:σείω) ο διασείσας το παλαιό, ριζοσπάστης
Σοφοκλής (σοφός+κλέος) ο έχων δόξα σοφού
Σωκράτης (σώζω+κράτος) ο σωτήρ του κράτους
Τηλέμαχος (τηλέ: μακριά+μάχομαι) ο αγωνιζόμενος μακράν της πατρίδος
Τιμολέων (τιμή+λέων) ο ισχυρός ως λέων
Φαίδων (φως) ο λαμπρός καθ όλα
Φίλιππος (φιλώ+ίππος) ο αγαπών τους ίππους
Φοίβος (φάος:φως) ο ακτινοβόλος
Φρίξος (φρίττω) ο τρομακτικός.
Ονόματα γυναικών
Αγαθόκλεια (αγαθή+κλέος) η έχουσα καλή φήμη
Αγαθονίκη (αγαθή+νίκη) η νικήτρια ένδοξης νίκης.
Aλκηστις (αλκή+εστία) η χάρη της οικογενείας
Αλκμήνη (αλκή+μήνη:σελήνη) η ακτινοβολούσα.
Ανδρομάχη (ανήρ+μάχομαι) η πρόμαχος.
Αριάδνη (άρι:πολύ+αγνή) η αγνότατη
Αρσινόη (άρσις < αίρω+νους) η υψηλόφρων. Αφροδίτη (αφρός+αναδύω) η αφρογενής, η ωραιοτάτη. Δηϊδάμεια (δήϊος:εχθρός+δαμάζω) η νικήτρια των εχθρών. Διώνη (εκ του Διός) η θεϊκή. Ερατώ (ερώ:αγαπώ) η αξιολάτρευτη, Μούσα Εριφύλη (έρι:πολύ+φύλον) η έξοχη των γυναικών. Ευδοξία (ευ+δόξα) η έχουσα καλή φήμη. Ευνομία (ευ+νέμω:διανέμω) η δίκαιη χορηγός των αγαθών. Ευρυδίκη (ευρύς+δίκη) η πολύ δίκαιη. Ευρύκλεια (ευρύς+κλέος) η πολυένδοξη. Ευτέρπη (ευ+τέρπω) η πολύ ευχάριστη, Μούσα. Ήβη (ήβη:ακμή) η πάντοτε θαλερή, νέα Ηλέκτρα (ηλέκτωρ:ο ακτινοβολών ήλιος) η ακτινοβολούσα από χάρη Ηρώ (Ήρα) η προσωποποίηση της Θεάς Ήρας Θάλεια (θάλλω) η δροσερή, η ωραία, Μούσα Θέμις (τίθημι>θεσμός) η θεά του Δικαίου, η άκρως δίκαιη.
Ιοκάστη (ίον+κάζω:στολίζω) η ωραία ως μενεξές.
Ιππολύτη (ίππος+λύω) η αρματιλάτις.
Ίρις (είρω:αγγέλω) η αγγελιοφόρος των θεών.
Ιφιγένεια (ίφι:ισχυρά+γίγνομαι) η πολύ ισχυρή.
Καλλιόπη (κάλλος+ωψ:οφθαλμός) η έχουσα ωραία μάτια.
Καλλιρρόη ( καλώς+ρέω) η δροσερή ως καθαρό νερό.
Κλειώ (κλέος) Η ένδοξη, Μούσα.
Κλεονίκη (κλέος+νίκη) η ένδοξη νικήτρια.
Κλεοπάτρα (κλέος+πάτρη) η δόξα της πατρίδος.
Λητώ (λανθάνω) η μυστηριώδης.
Μελπομένη (μέλπω) η ευφραίνουσα με το άσμα της.
Μυρτώ (μύρτον) η ευχάριστη ως μυρτιά.
Ναυσικά (ναυς+καίνυμαι:υμνούμαι) η υμνούμενη από τους ναυτικούς.
Νεφέλη (νέφω:χύνω ύδωρ) η προσφέρουσα ζωογόνον ύδωρ.
Ξανθίππη η ξανθή ιππεύτρια.
Πηνελόπη (πήνη:υφάδι+λέπω:εκτυλίσσω) η καλλιτέχνις υφάντρια.
Πολυξένη (πολύ+ξενία) η πολύ φιλόξενη.
Πολύμνια (πολύς+ύμνος) η θεία τραγουδίστρια, Μούσα.
Τερψιχόρη (τέρπω+χορός) η τέρπουσα με το χορό της, Μούσα.
Φαίδρα (φαιδρός < φως) η φωτεινή, η λάμπουσα από χάρη.
Φερενίκη (φέρω+νίκη) η νικηφόρος
Φιλομήλα (φιλώ+μέλος) η φιλόμουσος, η φίλη της αρμονίας.
Χρυσηϊς (χρυσός) η πολύτιμη, η χρυσαφένεια.
Ονοματοπαίγνια
(η ετυμολογία των ονομάτων αφορμή για ψάξιμο και παιχνίδι)
Βοηθήματα: Λεξικό Νέας Ελληνικής Γλώσσης Γ. Μπαμπινιώτη, Μέγα Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσης Henry G.Liddell- Robert Scott.
Α
Αγαμέμνων: επίμονος
Αγησίλαος: αρχηγός
Αδάμ: άνθρωπος
Αδαμάντιος-ία: διαμαντένιος
Αίγλη: γοητεία
Άλκηστη: ικανή
Αλκιβιάδης: ισχυρός
Αμαλία: ακούραστη
Ανδρομάχη: μάχη ανδρός
Αντιγόνη: απόγονος
Απόστολος-ία: αγγελιοφόρος
Ασπασία: χαρούμενη
Αγνή: σεμνή
Αντώνης-ία: ο καταγόμενος από τον Ηρακλειδη Άντωνα
Αθανάσιος-ία: αθάνατος
Αγαθάγγελος: φέρνει καλές ειδήσεις
Αρσένιος: αρσενικός
Αγαθή: αθώα
Ακύλας: αετός
Αρχέλαος: αρχηγός του λαού
Αγάπιος: ανιδιοτελής
Αλέξιος-ία: προστάτης
Αρτέμων: αναρτητής
Ακάκιος: άκακος
Αναστάσιος: αυτός που σηκώνεται
Αχίλλειος- Αχιλλέας: θλιμμένος
Ακυλίνη: αετίνα
Αφροδίσιος: ο αναφερόμενος στην Αφροδίτη, την ερωτική επιθυμία
Αριστοκλής: δοξασμένος
Αιμιλιανός: αντίζηλος
Αλέξανδρος-α: προστάτης των ανθρώπων
Άνθιμος: άνθος
Αριστείδης: άριστος στη μορφή
Αριάδνη: πάναγνη
Ανδρόνικος-ίκη: αυτός που νικά τους εχθρούς
Αριστόβουλος: ο έχων καλή θέληση
Αργυρώ: ασημένια
Αικατερίνη: καθαρή
Ανδρέας: άφοβος
Αγγελίνα: αγγελάκι
Αμβρόσιος: άφθαρτος
Άννα: η έχουσα εύνοια, χάρη
Απολλώνιος: δυνατός
Αγλαΐα: η έχουσα ευτυχισμένη ζωή και
Αγλαΐα: ωραία
Αναστασία: αναστημένη
Αγαθοκλής: ο έχων φήμη γενναίου ανδρός
Αθηνά: Αθηναία
Αναξαγόρας: άρχοντας του λόγου
Αναξίμανδρος: κύριος της ομώνυμης του θεού Μάνδρου περιοχής της Μ. Ασίας
Αναξιμένης: κύριος του πάθους
Ανάργυρος: ανάργυρος, χωρίς χρήματα
Ανδροκλής: ένδοξος άνδρας
Άρης: καταστροφή, κατάρα
Αρίσταρχος: άριστος άρχοντας
Αριστοτέλης: ο έχων άριστους σκοπούς
Αριστοφάνης: ο έχων άριστη όψη
Αρχίλοχος: πρωτογεννημένος
Αρχιμήδης: κυρίαρχος της σκέψης
Αύγουστος: σεβαστός και
Αύγουστος: οιωνοσκόπος
Β
Βέρα: αληθινή
Βιργινία: παρθένος
Βύρων: στάβλος
Βασίλειος-ική : βασιλιάς-ισσα
Βουκόλος: βοσκός βοδιών
Βλάσης: βλαστάρι
Βαλεντίνος-η: ρωμαλέος
Βενέδικτος: ευλογημένος
Βάϊος: βάγια
Βαρνάβας: υιός παράκλησης
Βερονίκη: αληθινή νίκη
Βίκτωρ-ία: νίκη
Βαρβάρα: βάρβαρη
Βαρθολομαίος: γιος του Τολμάι
Βερέμης: ο ασθενικός, φθίση
Βιόλα: μενεξές
Βιολέτα: υποκορ. του Βιόλα
Γ
Γαλάτεια: ισχυρή
Γρηγόρης: άγρυπνος
Γελάσιος: εξαπατημένος
Γαβριήλ: ο Θεός είναι η ισχύς μου
Γερόντιος: ώριμος
Γεώργιος-ία: γεωργός
Γλυκερία: γλυκός μούστος
Γεράσιμος: τιμημένος
Γεθσημανή και Γεσθημανή: ελαιοτριβείο
Δ
Δαλιδά: ευχαρίστηση
Δανάη: φαιδρή, χαρούμενη
Δημοσθένης: τόλμη του δήμου
Διάνα: Άρτεμις (εγερτήριο σάλπισμα)
Δομνίκη: κυρία, αρχόντισσα
Δομνίνη: αρχοντοπούλα
Δωροθέα: δώρο Θεού
Δαβίδ: αγαπητός
Δαμιανός: μικρός
Διομήδης: σκέψη του Δία
Διονύσης-ία: Διόνυσος
Δημήτριος-α: μητέρα γη
Δαμασκηνός: ο καταγόμενος από τη Δαμασκό
Δανιήλ: καθαρός
Δανιήλ: κριτής μου είναι ο Θεός
Δαίδαλος: περίτεχνα δουλεμένος, κατάστικτος
Δεσπότης- θηλ. Δέσποινα: ο κύριος του σπιτιού
Δημόκριτος: κριτής του δήμου
Δίκαιος: ο συμμορφούμενος προς τους θεσμούς, τις δικανικές αποφάσεις
Διογένης: γεννημένος από τον Δία
Διόδωρος: δώρο του Δία
Δούκας: άγω, οδηγώ
Ε
Έκτωρ: κάτοχος
Ελεονώρα: ξένη
Έλλη: Ελληνίς
Επαμεινώνδας: ο ισχυρότερος
Ερασμία: αξιαγάπητη
Ερρίκος: για πάντα δυνατός
Εύα: η μητέρα των ζωντανών
Ευστράτιος: καλός στρατιώτης
Ευθύμιος: πρόσχαρος
Ευσέβιος: θεοσεβής
Ευστάθιος-ία : ακλόνητος, σταθερός
Ευδοκία: καλή διάθεση
Ευθαλία: ανθισμένη
Ευτρόπιος: προετοιμασμένος
Ευάγγελος-ία: ο φέρων καλές ειδήσεις
Ευβούλη: συνετή
Ευτύχιος-ία: καλότυχος
Ελισάβετ: αφθονία
Ειρήνη: φιλήσυχη
Επιφάνιος: επιφανής
Ελένη: λαμπάδα
Ελισ(σ)αίος: αυτός που ελίσσεται
Ευδόκιμος: επιτυχημένος
Ειρηναίος: ειρηνικός
Ερμιόνη: η καταγόμενη από την ομώνυμη πόλη
Ευανθία: λουλουδιασμένη
Ευφημία: η έχουσα καλή φήμη
Ευφροσύνη: χαρούμενη
Ερωτηίς: ερωτιάρα
Ευλάμπιος-ία: λαμπερός
Επιστήμη: αυτή που γνωρίζει τα πάντα
Ελευθέριος-ία: ελευθερωτής
Ευγένιος-ία: από καλή γενιά
Ειλείθυα: έρχομαι, φέρνω
Ελπίδα: αναμένω, ελπίζω
Ερμής: πιθανόν έρμα= σωρός λίθων
Έρση: έρση, δροσιά
Ευρυδίκη: ευρύς και δίκη
Ευρώπη: πιθανόν ωπός, ανοιχτομάτης
Εμπεδοκλής: ο έχων έμπεδον κλέος, σταθερή δόξα, ο μόνιμα ένδοξος
Ζ
Ζήνων: Ζευς
Ζαχαρίας: αυτός που θυμάται
Ζηνοβία: αυτή που ζει τη ζωή
Η
Ήβη: ισχύς
Ηρώ: Ήρα
Ηρωδίων: ήρωας
Ηρώδης: ήρωας
Ηράκλειος: ο πολύ δυνατός
Ηλίας: είναι ο Θεός μου
Ηλέκτρα: λαμπρή, φωτεινή
Ησαΐας: σωτηρία του Θεού
Ησίοδος: ρίχνω, εκτοξεύω φωνή, ωδή
Ηρόδοτος: Ήρα και δοτός
Ηώ: χάραμα, αυγή
Θ
Θαλής-Θάλεια: ανθηρός
Θεωνάς: κοντά στο Θεό
Θεοδόσιος-α: ο δοσμένος στο Θεό
Θεόδωρος-α: δώρο του Θεού
Θεοφύλακτος: αυτός τον οποίο φυλάει ο Θεός
Θωμάς: δίδυμος
Θεολόγος-ία: αυτός που μιλά για το Θεό
Θεράπων: θεραπευτής
Θεοδότης: ο Θεός δίνει
Θεμιστοκλής: δόξα της δικαιοσύνης
Θεοφάνης: φανέρωση του Θεού
Ι
Ιωάννης-α: ευνοημένος από το Θεό
Ιανουάριος: Ιανός
Ιάσων: θεραπευτής
Ιουνία: Ιούνιος, Ήρα
Ιουστίνος: δίκαιος
Ιλαρίων: χαρωπός
Ιούδας: παινεμένος
Ιεζεκιήλ: ο Θεός δυναμώνει
Ιππόλυτος: αυτός που λύνει τα άλογα
Ιπποκράτης: αυτός που κρατά τα άλογα
Ίρις: λυγαριά
Ιφιγένεια: από ισχυρό γένος
Ιουλία: Πέμπτη
Ιωακείμ: ο Θεός σταθεροποιεί
Ιουλιανός: Ιούλιος
Ιωνάς: περιστέρι
Ισσαάκ: γελαστός
Ιάκωβος: αυτός που υποσκελίζει
Ιωσήφ-ίνα: πολύτεκνος
Ιγνάτιος: φωτιά
Ιερώνυμος: ο φέρων ιερό όνομα
Ιορδάνης: εκροή
Ισμαήλ: ο Θεός ακούει
Κ
Καλλιρρόη: η καλλίρροη, η με άφθονα νερά
Καλυψώ: αυτή που καλύπτεται
Κάρολος: δυνατός άντρας
Κασσάνδρα: αυτή που υπερέχει
Κίμων: ο έχων σκούρο καφέ χρώμα
Κλέαρχος: ένδοξος άρχοντας
Κλειώ: υπόληψη
Κύρος: κύριος
Κύριλλος: κύριος
Κασσιανός-ή: ο φέρων περικεφαλαία
Κωνσταντίνος-ίνα: σταθερός
Καλλιόπη: ομορφομάτα
Καλλίνικος: λαμπρή νίκη
Κοσμάς: κόσμημα
Καλλίστρατος: καλός δρόμος
Κυριάκος-η: ο ανήκων στο Θεό
Κυπριανός: χάλκινος
Κλεοπάτρα: η από ένδοξο πατέρα
Κυβέλη: Κυβήβη, πιθανόν ανατολ. δάνειο
Λ
Λουκάς: ο καταγόμενος από τη Λουκανία
Λέων: λιοντάρι
Λαυρέντιος: δάφνινος
Λυδία: η καταγόμενη από την αρχαία ομώνυμη χώρα
Λύδα: γυναίκα
Λάζαρος: ο Θεός έχει βοηθήσει
Λουκία: λουκάνικο
Λουκιανός: φωτεινός
Λογγίνος: ρήτορας
Λυκούργος: ο ως λύκος συμπεριφερόμενος
Λάμπρος: λαμπρός
Λατίνος: ο καταγόμενος από το Λάτιο
Λευκή: φωτεινή, λαμπρή
Λάουρα: δάφνη, δάφνινο στεφάνι
Μ
Μελπομένη: τραγουδίστρια
Μενέλαος: αυτός που μένει με το λαό
Μαλαχίας: μαλακός
Μάξιμος: μέγιστος
Μάρκος: φιλοπόλεμος
Μεθόδιος: μεθοδικός
Μελέτιος: αυτός που δείχνει ενδιαφέρον
Μαρίνα: θάλασσα
Μαρίνος: ο θαλασσινός Μαγδαληνή: από τα Μάγδαλα-Πύργος
Μάρκελλος-α: υποκ. Άρης
Μαρία: πικρή, ανυπότακτη
Μαρκιανός: ο υιοθετημένος
Μιχάλης: ποιος είναι σαν το Θεό;
Ματθαίος-ίλδη: δώρο Θεού
Μηνάς: αυτός που στέλνει μηνύματα
Μελάνη-Μελανία: μελαχρινή
Μιράντα: θαυμαστή
Μυρσίνη: μυρτιά
Μάγια: όχι πολύς, ανεπαρκής
Μαντώ: μάντις
Μερόπη: θνητός άνθρωπος, βροτός
Μιλτιάδης: κοκκινωπός, στο χρώμα του αίματος
Μορφέας: μορφή
Μωυσής: βγαλμένος απ΄ έξω, σωσμένος(απ΄το νερό) (βιβλ. άποψη)
Ν
Ναϊάς: πηγή, κρήνη
Νικηφόρος: θέλγει τη νίκη
Νήφων: νηφάλιος
Νεφέλη:νέφος, σκότος
Ναταλία: λουλούδι
Νικήτας: νικητής
Νεόφυτος: καινούρια βλάστηση
Νέστορας: αυτός που επιστρέφει ευτυχής
Νεκτάριος: γλυκός χυμός
Νικόλαος: ο χαρίζων στο λαό
Ναθαναήλ: ο Θεός έχει δώσει
Ξ
Ξένη: φιλόξενη
Ξενοφών: ηχεί παράξενα
Ο
Οδυσσέας: αντικείμενο οργής
Ορέστης: ορεινός και
και Ορέστης: ορεινός
Ορέστης: μετριόφρων
Ονούφριος: σκεπτικός
Όλγα: ευτυχισμένη
Ολυμπιάς: βουνό, Όλυμπος
Όθων: πλούτη, περιουσία
Π
Πρισκίλλη: παλιά
Πάμφιλος: φίλος όλων
Πολύκαρπος: γόνιμος
Πηγή: πάγος
Πατρίκιος: πατέρας
Παύλος: μικρός
Πέτρος: λιθάρι
Προκόπης: προκομμένος
Παγκράτιος: πανίσχυρος
Παρασκευάς,ή: προετοιμασία
Παντελεήμων: τους πάντες ελεεί
Πρόδρομος: αυτός που προηγείται
Πελαγία: η πελαγινή, η πελαγίσια
Πλάτων: ο ευρύστερνος
Πανδώρα: η έχουσα όλα τα δώρα
Πάτροκλος: αυτός που έχει ένδοξο πατέρα
Περικλής: φημισμένος
Πηνελόπη: είδος πουλιού
Περσεφόνη: αυτή που προσφέρει αφθονία
Παυσανίας: αυτός που ανακουφίζει από τη θλίψη
Περσεύς: καταστροφέας
Πολυχρόνης: αυτός που ζει πολλά χρόνια
Πιλάτος: δόρυ, ακόντιο
Ρ
Ρεβέκκα: παχουλή
Ρεγγίνα: βασίλισσα
Ραφαήλ: ο Θεός έχει θεραπεύσει
Ρωμανός: σφριγηλός
Ραχήλ: προβατίνα
Ρήγας: βασιλιάς
Σ
Σίλβεστρος: ασημένιος
Συμεών: αυτός που έχει ακούσει το Θεό
Σαββίνος-α: αναπαυόμενος
Σεραφείμ: φλεγόμενος άγγελος
Σίμων-ώνη: αυτός τον οποίο άκουσε ο Θεός
Σαμψών: ήλιος
Σίλας: πράος
Σωτήρης-ία: λυτρωτής
Σαμουήλ: όνομα του Θεού
Σαλώμη: ειρήνη
Σοφοκλής: δοξασμένος, σοφός
Σταύρος: στύλος
Σαββάτιος: αναπαυμένος
Σέργιος: αυτός που του αρέσει ο περίπατος, το σεργιάνι
Σωκράτης: δυνατός
Σεβαστιανός-ή: αποσυρόμενος
Στυλιανός-ή: αστέρι και
Στυλιανός: στύλος
Σύλβια: δάσος
Σάββας: Σάββατο
Σπυρίδων-ούλα: ο εύπορος, που έχει πολύ σιτάρι
Στέφανος-ία: στεφανωμένος
Σίσυφος: πανούργος
Τ
Τατιανή: αυτή που τακτοποιεί
Τιμόθεος: τίμα το Θεό
Τρύφων: φιλήδονος
Ταράσιος: ταραχοποιός
Τίμων: τιμημένος
Τριαντάφυλλος-ιά: ρόδινος
Τίτος: ο χαίρων σεβασμού
Τερέζα: από το ελλην. θερίζω δηλώνοντας γονιμότητα και κατ΄ άλλους από το τοπωνύμιο Θήρα
Υ
Φ
Φαίδων: χαρούμενος, γελαστός
Φωκίων: φώκια
Φώτης-εινή: φανέρωση του Θεού
Φλαβιανός: ξανθός
Φιλοθέη: αγαπά το Θεό
Φιλήμων: φιλικός
Φεβρωνία: εξαγνισμένη
Φλώρα: λουλούδι
Φανούριος-ία: αυτός που φωτίζει, που φανερώνει
Φίλιππος: φίλος των αλόγων
Φαίδρα: λαμπερή
Φιλάρετος-η: φίλος της αρετής
Χ
Χαράλαμπος-ία: αυτός που λάμπει από χαρά
Χρύσανθος-άνθη: χρυσό λουλούδι
Χριστόφορος: ο φέρων το Χριστό
Χριστίνα: χρισμένη
Χαριτίνη: χαριτωμένη
Χρυσή: μαλαματένια
Χρήστος-ίνα: ο χρηστός, ο ηθικός
Χαρίλεια: χάρις-δόξα
Χαρίλαος: χάρις του λαού
Ψ
Ω
Ωρίων: ώρα, φροντίδα.

Tuesday, 20 October 2015

Ο Έλληνας Ράμπο που το 1974 διέλυσε μόνος του πέντε άρματα κι ένα τουρκικό τάγμα!

ΑΞΙΟΣ

Στην Κύπρο υπήρξαν ήρωες που πολέμησαν ρισκάροντας τη ζωή τους. Αγνοώντας τη σημασία της . Οι περισσότεροι παρέμειναν άγνωστοι με ευθύνη της ελληνικής Πολιτείας που δεν αναγνώριζε για δεκαετίες ότι στην Κύπρο έγινε πόλεμος. Οι ιστορίες πολλές. Μια απ΄ αυτή επιλέξαμε με αφορμή και την μαύρη επέτειο του Αττίλα 2. Είναι η ιστορία ενός Έλληνα καταδρομέα από την Κρήτη. Μανώλης Μπικάκης το ονόμά του. Πρόκειται για έναν πραγματικό Ράμπο!
Ο Αττίλας βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Ο Μπικάκης μάχεται μαζί με τον συντοπίτη του Μπιχανάκη .Καλούνται να υπερασπιστούν ένα λόφο τον οποίο οι Τούρκοι προσπαθούν να πάρουν για να προωθηθούν στα προάστια της Λευκωσίας.

Ο Μπιιχανάκης μεταφέρει και 8 βλήματα ΠΑΟ και ο Μπικάκης με το δικό του ΠΑΟ μετακινείται σε σημείο βολής. Ο συμπολεμιστής τους τον χάνει και αναφέρει την απώλειά του. Και ο Μπικάκης νομίζει ότι ο Κρητικός συμμαχητής του σκοτώθηκε. Πιστεύει ότι έμεινε μόνος απέναντι στους Τούρκους.
Παρόλα αυτά δεν λυγίζει. Απέναντί του έξι τουρκικά άρματα μάχης κι ένα τάγμα πεζικού.

Στα 300 μέτρα εγκλωβίζει το πρώτο άρμα και στα 270 μέτρα το τινάζει στον αέρα!

Αλλάζει θέση και εξολοθρεύει και δεύτερο. 200 μέτρα πιο πέρα καταστρέφει το τρίτο . Οι Τούρκοι τρομοκρατημένοι δεν έχουν καταλάβει από που τους χτυπάνε! Όσο ψάχνουν...ο Μπικάκης τινάζει στον αέρα και τέταρτο άρμα τους! Εύκολα ακολουθεί το πέμπτο. 
Ο αρχηγός πληρώματος του έκτου και τελευταίου άρματος μάχης οπισθοχώρησε μη πιστεύοντας αυτό που έχει συμβεί.

Οι Τούρκοι πεζικάριοι κρύφτηκαν στη σχολή Γρηγορίου με τον Μπικάκη να τους ρίχνει τα δύο τελευταία βλήματα.

Σ΄ αυτόν τον άνθρωπο η ελληνική Πολιτεία δεν αναγνώρισε ποτέ τίποτα!

Όταν απολύθηκε από το Στρατό, εργάστηκε σαν οικοδόμος. Έκανε οικογένεια και παιδιά. Άφησε την τελευταία του πνοή σε τροχαίο ατύχημα το 1994, στην εθνική οδό Αθηνών Πατρών .

Tuesday, 6 October 2015

ΟΙ ΑΝΕΜΟΙ

Οι σημάντορες άνεμοι που ιερουργούνε, που σηκώνουν το πέλαγος σαν Θεοτόκο
που φυσούν και ανάβουνε τα πορτοκάλια, που σφυρίζουν στα όρη κι έρχονται. . . 
Ο Μαΐστρος,  ο Λεβάντες,  ο Γαρμπής, 
ο Πουνέντες, ο Γραίγος,  ο Σιρόκος, 
η Τραμουντάνα,  η Όστρια.

Οδυσσέας Ελύτης
"Δοξαστικόν", Άξιον Εστί

Όσοι έχουμε κάνει βόλτα στην Πλάκα και έχουμε περάσει από τους "Αέρηδες" έχουμε δει τ' ανάγλυφα 
των ανέμων, σκάλισμένα εκεί ψηλά πριν από 22 αιώνες.
Πόσοι όμως από εμάς απλώς κοιτούν και πόσοι βλέπουν πραγματικά; Τι κρατούν στα χέρια τους οι άνεμοι; 
Τι είναι αυτά τα αντικείμενα; Ποια η σημασία τους;
Το Ωρολόγιον του Κυρρήστου έχει οκτώ πλευρές, στις οποίες εικονίζονται οι επικρατέστεροι άνεμοι, 
αντίστοιχοι με την περιοχή του ορίζοντα από την οποία έρχονται.
Αρχίζοντας από το Βορέα, τον πρώτο άνεμο και προχωρώντας δεξιόστροφα, οι άνεμοι που απεικονίζονται 
είναι οι εξής:
1. Ο Βορέας ή Απάρκτιον (Βοριάς) συμβολίζει το χειμώνα. 
Παγωμένος και βουερός, είναι λογικό να έχει για σύμβολό του μια μπουρού (μεγάλο κοχύλι).
2. Ο Καικίας (Γραίγος), επίσης χειμωνιάτικος άνεμος, εικονίζεται με μια ασπίδα από την οποία ρίχνει χαλάζι. 
Είναι δριμύς και ψυχρός άνεμος, ο οποίος προκαλεί τρικυμία.
3. Ο Απηλιώτης (Λεβάντες), ένας ευχάριστος φθινοπωρινός άνεμος που κουβαλά καρπούς στο μανδύα του.
4. Ο Εύρος (Σιρόκος), ισχυρότατος άνεμος, όπως δείχνουν τ' ακατάστατα ρούχα του, που στο Αιγαίο φέρνει 
φοβερές φουρτούνες. Όταν είναι ήπιος, φέρνει υγρασία και καταχνιά, κάτι που υποδηλώνειτο καλυμμένο χέρι 
του και ο μανδύας, που κρύβει το πρόσωπό του.
5. Ο Νότος (Όστρια), αγαπημένος των γεωργών, φέρνει απαλές, συνεχείς βροχές. Κρατά ένα αγγείο με το οποίο ποτίζει τη γη.
6. Ο Λιψ (Γαρμπής) ένας ούριος άνεμος που αγαπούν οι ναυτικοί, κρατά ένα άφλαστον, δηλαδή την απόληξη 
της πρύμης, σπρώχνοντας το ένα σκάφος στον προορισμό του. Για τους γεωργούς όμως, 
ο Γαρμπής είναι πολύ ζεστός και συνήθως καταστροφικός άνεμος
7. Ο Ζέφυρος (Πουνέντες) ένας ευχάριστος ανοιξιάτικος άνεμος που φέρνει – τι άλλο; – λουλούδια.
Στη Δυτική Ελλάδα απογευματινός άνεμος ιδανικός για ιστιοπλοία.
8. Ο Σκίρων, γνωστός και ως Αργέστης, Ιάπυξ ή Ολυμπιάς (Μαΐστρος), ο άνεμος της καταιγίδας. 
Προκαλεί καταστροφές και εικονίζεται ν' αδειάζει απότομα μια υδρία. Μια άλλη άποψη τον θέλει να 
σκορπίζει αναμμένα κάρβουνα από ένα μαγκάλι.
Οι Γάλλοι έχουν αντίστιχα τον Μιστράλ (μαιστράλι) και οι Θεσσαλονικείς τον Βαρδάρη!

Στον πίνακα που ακολουθεί μπορείτε να δείτε τα χαρακτηριστικά των ανέμων:
Διεύθυνση        Επίσημο όνομα       Κοινό όνομα                 Διεθνές όνομα 
Β (000°)          Βόρράς                 Τραμουντάνα, Βοριάς     North (N)
ΒΑ (045°)        Μέσης                   Γραίγος                         Northeast (NE)
Α (090°)          Απηλιώτης             Λεβάντες                       East (E)
ΝΑ (135°)        Εύρος                   Σιρόκος                         Southeast (SE)
Ν (180°)          Νότιος                   Όστρια, Νοτιάς               South (S)
ΝΔ (225°)        Λίβας                    Γαρμπής                        Southwest (SW)
Δ (270°)          Ζέφυρος               Πουνέντες                      West (W)
ΒΔ (315°)        Σκίρων                  Μαϊστρος                        Northwest (NW)
  
Η προέλευση των ονομάτων των ανέμων στα ελληνικά:

Τραμουντάνα (από το ιταλικό Tramontana) Ο άνεμος που έρχεται από τα βουνά.

Γραίγος (από το βενετικό grego - ιταλικό greco (vento greco: ο άνεμος που έρχεται από την Ελλάδα)  

Απηλιώτης: αρχαιοελληνικό: από + ηέλιος: που σχετίζεται με τον ήλιο
Λεβάντες: από το ιταλικό levante και το γαλικό levant: από τον ήλιο από ανατολάς.

Σιρόκος: από το ιταλικό scirocco, από το αραβικό sharqi: ανατολή.

Όστρια: από το ιταλικό ostrο, λατινικό auster (νότιος άνεμος), αρχαίο αύω: ξηραίνω

Γαρμπής: από το ισπανικό ή βενετικό garbin, αραβικά garbi: δυτικός
Λιψ: αρχαιοελληνικό 

Πουνέντες: από το ιταλικό ponente
Ζέφυρος: αρχαιοελληνικό  

Σκίρων: αρχαιοελληνικό
Μαίστρος: από το λατινικό Magnus, Maister: Μέγας, σημαντικός. 

Σύμφωνα, τέλος με την Ελληνική μυθολογία, οι άνεμοι ήσαν τέσσερεις και μάλιστα θεοί!
Ο Βορέας, ο Νότος, ο Εύρος και ο Ζέφυρος. 

Ο Βορέας είναι πολύ δυνατός και βίαιος άνεμος που φυσά από τη Θράκη, φέρνει χιόνι και χαλάζι και 
ξεραίνει με την πνοή του τα νοτισμένα χωράφια. 
Διακρινόταν για την ταχύτητα του και κανείς δεν μπορούσε να τον ξεπεράσει στο τρέξιμο.
Πέρα από την επικράτεια του (τη Θράκη), υπήρχε η χώρα των Υπερβορέων.

Ο Νότος φέρνει ομίχλη και βροχές και είναι επικίνδυνος για όσους ταξιδεύουν στη θάλασσα το χειμώνα, 
αφού σηκώνει τεράστια κύματα.

Ο Εύρος συχνά συναγωνίζεται στο φύσημα με τον Νότο τόσο καλά που κάνει να σπάζουν τα κλαδιά 
των δέντρων στα δάση.

Ο Ζέφυρος είναι πολύ γρήγορος κι αυτός όσο ο Βορέας, και πολλές φορές επικίνδυνος.
Παρουσιάζεται όμως και ως ήπιος, δροσερός άνεμος, που φυσά μόνιμα σε παραδεισένιους τόπους, 
όπως είναι οι κήποι του Αλκίνοου και τα Ηλύσια Πεδία. 

Οι άνεμοι δεν παρουσιάζονται πάντοτε τέσσερις. 
Κατ' αλλους, αποτελούν θεϊκή τριάδα: Ζέφυρος - Βορέας - Νότος. 
Γονείς τους είναι η Ηώς και ο Αστραίος, που εκτός απ' τους ανέμους γέννησαν και τ' Άστρα.

Tuesday, 29 September 2015

Η μάχη του Μαραθώνα

Προλογος.
Οι σχεσεις μεταξυ πολεων κρατων

Δύο μόλις χρόνια μετά τις επιχειρήσεις του Μαρδόνιου στη βόρεια Ελλάδα (492 π.Χ.), ο Δαρείος ήταν έτοιμος να αποστείλει ένα εκστρατευτικό σώμα εναντίον της Αθήνας και της Ερέτριας. Η δικαιολογία της "τιμωρίας" λόγω της συμμετοχής των δύο αυτών πόλεων στην Ιωνική Επανάσταση προσέφερε ένα έξυπνο πρόσχημα στους Πέρσες και ταυτόχρονα διευκόλυνε όσους Έλληνες σκόπευαν να αποστασιοποιηθούν και να τηρήσουν ουδετερότητα. Αλλωστε, πολλές πόλεις-κράτη θα παρακολουθούσαν με ικανοποίηση την καταστροφή της φιλόδοξης Αθήνας.

Οι κυριότερες ελληνικές δυνάμεις στο διάστημα 510-490 π.Χ. ήταν η Σπάρτη με την Πελοποννησιακή Συμμαχία, που προέβαλλε ως η αδιαμφισβήτητη στρατιωτική δύναμη, η ραγδαία ανερχόμενη Αθήνα και η ισχυρή οικονομικά Κόρινθος. Υπήρχαν βέβαια και άλλες υπολογίσιμες δυνάμεις όπως η Θήβα, 
που όμως τη συγκεκριμένη περίοδο απείχε αρκετά από τη φιλοδοξία της να ενοποιήσει υπό την ηγεσία της τη Βοιωτία. Η Νάξος που ήλεγχε ένα μεγάλο τμήμα των Κυκλάδων. Η Αίγινα, που ως ναυτική δύναμη ενοχλείτο από την αναπτυσσόμενη Αθήνα, και το Αργός, που αμφισβητούσε τα σπαρτιατικά πρωτεία στην Πελοπόννησο. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια αναπτύχθηκαν ορισμένοι ενδιαφέροντες συσχετισμοί. Εν πρώτοις, είχε καλλιεργηθεί μια θερμή φιλία μεταξύ 
Αθηναίων και Πλαταιέων, οι οποίοι φοβούντο ότι τυχόν αύξηση της Θηβαϊκής ισχύος στη Βοιωτία θα σηματοδοτούσε την απώλεια της ανεξαρτησίας τους. Από την άλλη πλευρά, ως αντίβαρο, είχε αναπτυχθεί μια σταθερή συμμαχία ανάμεσα στη Θήβα και την Αίγινα, σε μια προσπάθεια να περιορίσουν τις αθηναϊκές φιλοδοξίες.

Η Αίγινα βρισκόταν από το 507/06 π.Χ. σε πόλεμο με την Αθήνα για τον έλεγχο του Σαρωνικού κόλπου και ο στόλος της πραγματοποιούσε συχνά επιδρομές στα παράλια της Αττικής. Την ίδια περίοδο η Σπάρτη και το Αργός έριζαν για την περιοχή της Κυνουρίας, ενώ οι Ερετριείς και οι Χαλκιδείς ήταν εχθροί ήδη από την εποχή του Ληλάντιου πολέμου. Ετσι, δεν μοιάζει παράδοξο το γεγονός ότι η Θήβα, η Αίγινα και το Αργός τάχθηκαν φανερά υπέρ των Περσών, εξυπηρετώντας άμεσα ή έμμεσα την προσπάθεια τους να επιβληθούν στην Ελλάδα.
Παρόλο που οι σχέσεις της Αθήνας με τη Σπάρτη είχαν δοκιμαστεί έντονα μετά τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη, ωστόσο οι Σπαρτιάτες παρενέβαιναν συχνά στις διενέξεις της Αθήνας με την Αίγινα υπέρ της πρώτης. Με τη σειρά τους οι Θηβαίοι δεν δίστασαν να εισβάλουν στην Αθήνα στα πλαίσια της συμμαχίας τους με την Αίγινα κ.ο.κ. Η έκρηξη των Μηδικών Πολέμων βρήκε τελικά την Αίγινα, τη Χαλκίδα και το Αργός ηττημένες και τη Θήβα να έχει προσχωρήσει στους εχθρούς. Απέμεναν λοιπόν η Αθήνα και η Σπάρτη για να επωμιστούν τα βάρη και να μοιραστούν τους κινδύνους της επερχόμενης σύγκρουσης.

Η εκστρατεια των Περσων

Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, την άνοιξη του 491 π.Χ. ο Δαρείος έστειλε κήρυκες στα νησιά του Αιγαίου και σε όλες τις πόλεις της ηπειρωτικής Ελλάδας αξιώνοντας «γη και ύδωρ», δηλαδή υποταγή. Οι νησιώτες (πρώτοι οι Θάσιοι) ανταποκρίθηκαν αμέσως στις Περσικές απαιτήσεις. Ακολούθησαν οι πόλεις της βόρειας Ελλάδας και η «καραβοξακουστή» Αίγινα. Η στάση αυτή των Αιγινιτών θεωρήθηκε μέγιστο κίνδυνος για τους Αθηναίους. Μέχρι εκείνη την εποχή οι δύο αντίζηλες πόλεις μπορούσαν να πολεμούν μεταξύ τους με τρόπο ισόρροπο και ελεγχόμενο, μια ενδεχόμενη ενίσχυση από την Περσία θα ανέτρεπε δραματικά την ισορροπία δυνάμεων.
Οι Αθηναίοι ζήτησαν την βοήθεια της Σπάρτης κατηγορώντας τους Αιγινίτες ως «προδότες της Ελλάδας», ενώ τους κήρυκες του Δαρείου, που έφθασαν στην Αθήνα ζητώντας «γη και ύδωρ», του έριξαν σε ένα βάραθρο.
Η ίδια φρικτή τύχη ανέμενε και τους Πέρσες απεσταλμένους στην Σπάρτη. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του «πατέρα της ιστορίας» οι πρώτοι [οι Αθηναίοι] αυτούς που ήλθαν να ζητήσουν [γη και ύδωρ] τους έριξαν στο βάραθρο και οι δεύτεροι [οι Σπαρτιάτες] σε πηγάδι και εκεί τους καλούσαν να τα πάρουν από εκεί και να τα πάνε στον βασιλιά τους.  Πάντως οι πληροφορίες του Ηροδότου περί πρεσβειών σε όλη την Ελλάδα,  δεν φαίνεται να ανταποκρίνονται 
πλήρως στην πραγματικότητα, αφού σκοπό της εκστρατείας ήταν μόνο η τιμωρία της Νάξου, της Ερέτριας και της Αθήνας, και όχι η υποταγή (τουλάχιστον σε πρώτη φάση) ολόκληρης της Ελλάδας. Αν υπήρξε Περσική διπλωματική δραστηριότητα στον ελληνικό χώρο πριν από την μάχη του Μαραθώνα τότε θα απέβλεπε στην απομόνωση της Αθήνας από τις άλλες πόλεις-κράτη και όχι στην αξίωση υποταγής όλων. Εξάλλου, όπως θα δούμε, ο αριθμός των ανδρών 
του Περσικού εκστρατευτικού σώματος δεν επαρκούσε για την υποταγή ολόκληρης της ηπειρωτική χώρας. Οι διπλωματικές ενέργειες του Δαρείου είναι άγνωστες, ωστόσο δεν αποκλείεται το γεγονός ότι οι Αθηναίοι αντιμετώπισαν σχεδόν μόνοι τους  (με τους Πλαταιείς) τους εισβολείς στον Μαραθώνα  να οφείλεται σε επιτυχημένες διπλωματικές Περσικές κινήσεις.   
 
Ο Περσικός στρατός συγκεντρώθηκε την άνοιξη του 490 π.Χ. στο Αλήιον πεδίον της Κιλικίας. Ο Ηρόδοτος δεν αναφέρει την αριθμητική του δύναμη, παρά μόνο ότι συγκεντρώθηκαν πολλοί και καλά εξοπλισμένοι άνδρες, "πεζόν στρατόν πολλόν τε και ευ εσκευασμένον". Η έλλειψη ακριβών πληροφοριών από τον Ηρόδοτο άφησε ανοικτά τα περιθώρια υπολογισμού τόσο σε συγχρόνους του, όσο και σε νεώτερους μελετητές. Ο επιγραμματοποιός Σιμωνίδης 
υπολογίζει τους Πέρσες σε 200.000. Ο Πλάτων αναφέρει 500.000 και ο Ιουστίνος 600.000. Ο Παυσανίας, με συντηρητικούς υπολογισμούς, κάνει λόγο για 300.000 άνδρες. Οι παραπάνω αριθμοί φαίνονται υπερβολικοί (πιθανώς διότι οι αρχαίοι συγγραφείς συμπεριελάμβαναν στους αριθμούς που παρέθεταν, εκτός από τους στρατιώτες, τους κωπηλάτες, τους τεχνικούς, τους δούλους κ.ά.). Ανάμεσα στους νεώτερους ιστορικούς επικρατεί διχογνωμία. 
Οι Μπούσολτ και Γκλοτζ υπολογίζουν τον Περσικό στρατό σε 50.000, ενώ ο Χ. Μπένγκστον σε 20.000 (αριθμός πιθανότατα πολύ μικρός). Ο Ν. Χάμοντ μιλά για μια συνολική δύναμη 80.000 ανδρών, ανάμεσα στους οποίους οι 25.000 ήταν στρατιώτες. Κάποιοι άλλοι μελετητές, βάσει του αριθμού των πλοίων (600), υπολογίζουν την περσική δύναμη σε 130.000-150.000 στρατιώτες και ναύτες. Μερικοί όμως μειώνουν τη συνολική δύναμη του 
εκστρατευτικού σώματος σε 30.000-55.000 άνδρες. Λογική και πιθανή φαίνεται η πρόταση του Χάμοντ. Αν όμως υπολογίσουμε τον αριθμό των ανδρών με βάση τη χωρητικότητα κάθε πλοίου (αφού βέβαια συνυπολογίσουμε και τα τεράστια φορτία σε οπλισμό, τρόφιμα και παντός είδους υλικό που θα μετέφεραν) φαίνεται λογικό οι Πέρσες να διέθεταν γύρω στους 30.000-50.000 στρατιώτες και 70.000-90.000 ναύτες. Με συντηρητικούς υπολογισμούς 
και λαμβάνοντας υπόψη τις πιθανές απώλειες κατά την άλωση της Νάξου και της Ερέτριας και την εγκατάσταση φρουρών στα κατακτημένα νησιά του Αιγαίου μπορούμε να υποθέσουμε ότι απέναντι στους Αθηναίους στον Μαραθώνα παρατάχθηκαν 30.000-35.000 Πέρσες. Σε κάθε περίπτωση, δηλαδή, η δύναμη των εισβολέων ήταν πολύ μεγαλύτερη από εκείνη των αμυνόμενων.

Οσον αφορά τον αριθμό των πλοίων, ο Ηρόδοτος αναφέρει 600 τριήρεις. Σίγουρα, όμως, τα περισσότερα ήταν μεταγωγικά. Είναι λογικό, αν δεχθούμε τον αριθμό που δίνει ο Ελληνας ιστορικός, να θεωρήσουμε ότι τα 400-450 από αυτά ήταν μεταγωγικά και τα υπόλοιπα πολεμικά.

Αρχηγοί του περσικού σώματος ορίσθηκαν ο Μήδος ευγενής Δάτης, παλαίμαχος αξιωματικός της γενιάς που είχε καταστρέψει τη Νινευή και ίσως είχε συμμετάσχει στην καταστολή της Ιωνικής Επανάστασης, και ο Πέρσης Αρταφέρνης, ανιψιός του βασιλιά και γιος του ομώνυμου σατράπη των Σάρδεων. 
Στην εκστρατεία συμμετείχε, ως σύμβουλος, και ο γηραιός έκπτωτος τύραννος Ιππίας. Οι αρχηγοί των Περσών πίστευαν ότι η παρουσία του θα επέφερε την εξασθένιση της αθηναϊκής άμυνας, εφόσον οι οπαδοί των Πεισιστρατιδών θα έπαιζαν τον ρόλο της πέμπτης φάλαγγας.

Οι κρισιμες στιγμες

Στις κορυφές της Πεντέλης άναψε η συνθηματική φωτιά, για να ειδοποιήσει τους Αθηναίους ότι οι εχθρικές δυνάμεις είχαν αποβιβαστεί. 
Ενας ημεροδρόμος, ίσως ο Φειδιπίδης, απεστάλη αμέσως στη Σπάρτη για να ζητήσει βοήθεια. Ο Ηρόδοτος μάς παραδίδει τα λόγια του προς τους Σπαρτιάτες εφόρους: "Λακεδαιμόνιοι, οι Αθηναίοι σάς παρακαλούν να τους στείλετε βοήθεια και να μην αφήσετε να πέσει σκλαβωμένη στα χέρια των βαρβάρων η αρχαιότερη πόλη της Ελλάδας. Διότι, να, τώρα η Ερέτρια είναι υπόδουλη και η Ελλάδα έχει γίνει ασθενέστερη αφού έχασε μια πόλη αξιόλογη". Οι Σπαρτιάτες εξέφρασαν τη συμπαράσταση τους, αλλά προσέθεσαν ότι λυπούντο διότι δεν θα μπορούσαν να στείλουν στρατεύματα 
στη μάχη μέχρι την επόμενη πανσέληνο (άραγε θα έπρατταν το ίδιο αν οι Πέρσες εμφανίζονταν στις όχθες του Ευρώτα. Εξήγησαν επίσης πως, αν έστελναν στρατεύματα, θα παραβίαζαν μια θρησκευτική απαγόρευση που πιθανώς συνδεόταν με τη γιορτή των Καρνείων, αφιερωμένων στον Απόλλωνα: "Διότι ήταν η ένατη ημέρα του μηνός και την ένατη απάντησαν ότι δεν θα κάνουν την εκστρατεία, όσο ο κύκλος της σελήνης δεν είναι γεμάτος". 
Προφανώς, όλα αυτά φαίνονται στον σημερινό αναγνώστη απλοϊκές δικαιολογίες. Ο Γκρην περιγράφει με λεπτή ειρωνεία τη "θρησκόληπτη" στάση των Σπαρτιατών: "Αναντίρρητα, οι Σπαρτιάτες ήταν ειλικρινά ευλαβείς και παρωχημένοι παραδοσιοκράτες. Δεν έχουμε το δικαίωμα, χωρίς ισχυρά αποδεικτικά στοιχεία, να τους κατηγορήσουμε ότι προέβαλαν θρησκευτική υποκρισία για πολιτικούς λόγους. Ωστόσο, αναμφίβολα, είναι περίεργο το 
πόσο συχνά συνέβαινε αυτά τα θρησκευτικά ταμπού να ταιριάζουν με τα πρακτικά τους σχέδια". Παρόλα αυτά, μια εκστρατευτική δύναμη τέθηκε σε κατάσταση ετοιμότητας, για να κινηθεί μόλις το υπαγόρευε η σελήνη ή η έκβαση της μάχης.
Από την άλλη πλευρά, ο μικρός αριθμός του Σπαρτιατικού εκστρατευτικού σώματος (2.000 άνδρες) μοιάζει κατάλληλος να ενισχύσει τους Αθηναίους και όχι να λύσει την πολιορκία της πόλης, αν υποθέσουμε ότι η Αθηναϊκή φάλαγγα στον Μαραθώνα θα ηττάτο. Εδώ βέβαια μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι η ολιγάνθρωπη Σπάρτη ποτέ δεν είχε τη δυνατότητα αποστολής πολυάριθμου στρατού, ιδιαίτερα τότε που αποδεδειγμένα αντιμετώπιζε περιφερειακά 
προβλήματα. Ο Πλάτων μάλιστα στους "Νόμους" του, πέρα από την επανάσταση των ειλώτων, κάνει λόγο και για πολεμικές συγκρούσεις με τους Μεσσήνιους, οι οποίες προφανώς καθήλωσαν τον σπαρτιατικό στρατό στην περιοχή. Το βέβαιο πάντως είναι πως, εφόσον οι αρχές της πόλης αποφάσισαν να στείλουν τους 2.000 οπλίτες, θα μπορούσαν να το είχαν κάνει νωρίτερα.

Από τη στιγμή που έγινε γνωστή η πτώση της Ερέτριας, στην Αθήνα σημειώνονταν έντονες διαμάχες. Οι δέκα στρατηγοί, επικεφαλής του Αθηναϊκού στρατού, ήταν διχασμένοι για τον τρόπο δράσης. Μερικοί από αυτούς υποστήριζαν ότι, αφού οι εχθρικές δυνάμεις ήταν υπέρτερες, ήταν καθαρή αυτοκτονία να διεξαχθεί μάχη σε ανοικτό πεδίο και πρότειναν άμυνα στην πόλη. Αλλοι, με επικεφαλής τον Μιλτιάδη, επέμεναν να αντιμετωπίσουν 
τον εχθρό σε μάχη εκ παρατάξεως στον Μαραθώνα. Τα επιχειρήματα τους ήταν πράγματι πειστικά. Η πόλη δεν προστατευόταν από ισχυρά τείχη (τα περίφημα Μακρά Τείχη δεν είχαν κατασκευαστεί ακόμα), δεν συνδεόταν με το Φάληρο (όπου βρισκόταν ακόμα το λιμάνι εκείνη την εποχή) και δεν διέθετε ικανό στόλο, ώστε να εξασφαλίσει τον ανεφοδιασμό και να αντιμετωπίσει μια πολιορκία διαρκείας. Επίσης, ήταν αμφίβολο αν το Σπαρτιατικό σώμα θα κατάφερνε να διασπάσει τον εχθρικό κλοιό που θα δημιουργείτο γύρω από την πόλη και να ενισχύσει τους πολιορκημένους. 
Αλλωστε, κανείς δεν μπορούσε να εγγυηθεί ότι κάποιο προδοτικό χέρι δεν θα άνοιγε τις πύλες στους εχθρούς. Τα γεγονότα της Ερέτριας ήταν πολύ πρόσφατα για να αγνοηθούν. Επιπλέον, ο Μιλτιάδης έτρεφε μεγάλη εμπιστοσύνη στη μαχητικότητα, την εκπαίδευση και τον ανώτερο οπλισμό του 'Ελληνα οπλίτη. Το μοιραίο σφάλμα των Ιώνων, οι οποίοι κλείνονταν στα τείχη και δεν έσπευδαν να αντιμετωπίσουν τον εχθρό σε ανοικτό πεδίο (τουλάχιστον όταν αυτός δεν διέθετε επαρκές ιππικό), όπου η Ελληνική φάλαγγα θα είχε αρκετές πιθανότητες επιτυχίας, δεν έπρεπε να επαναληφθεί. 
Εξάλλου, είχε βάσιμους λόγους να πιστεύει ότι η αναβλητικότητα θα ευνοούσε ένα κλίμα ηττοπάθειας και θα κλόνιζε το φρόνημα των πολιτών. 
Σε μια τέτοια περίπτωση η φιλοπερσική ομάδα θα προσπαθούσε να εκμεταλλευτεί το αρνητικό κλίμα και να παρουσιαστεί ως διαμεσολαβητής μεταξύ πολιορκημένων και πολιορκητών για τη σύναψη μιας "έντιμης" παράδοσης της πόλης. Αντίθετα, η διεξαγωγή μάχης με τον εχθρό θα ενθάρρυνε τους συμπατριώτες του.

Τα στρατηγικά πλεονεκτήματα της εξόδου στον Μαραθώνα ήταν σημαντικά. Η πεδιάδα μπορεί να προσφερόταν (τουλάχιστον ένα τμήμα της) για τη δράση του Περσικού ιππικού, προσφερόταν όμως και για τη δράση της αθηναϊκής φάλαγγας, για την επιβολή δηλαδή της οπλιτικής μορφής μάχης, που παρείχε αρκετές πιθανότητες νίκης. Η έξοδος του στρατού θα προστάτευε από την καταστροφή την πολίχνη του Μαραθώνα και της Οινόης, καθώς και ολόκληρη 
την περιοχή μέχρι τις παρυφές της Αθήνας. Τέλος, η εμφάνιση των Αθηναίων οπλιτών στον Μαραθώνα θα περιόριζε τις πιθανές φιλοπερσικές διαθέσεις των οπαδών του Ιππία.

Σε αυτές τις τόσο κρίσιμες στιγμές για το μέλλον της πόλης, η μεσολάβηση του Μιλτιάδη προς τον πολέμαρχο Καλλίμαχο επηρέασε καθοριστικά την τελική απόφαση. Ο Ηρόδοτος μάς παραδίδει τα λεγόμενα του Μιλτιάδη: "Από σένα εξαρτάται σήμερα Καλλίμαχε ή να υποδουλώσεις την Αθήνα ή να τη διατηρήσεις ελεύθερη [...] διότι έχε υπόψη σου πως οι Αθηναίοι διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο που αντιμετώπισαν ποτέ αφότου κτίσθηκε η Αθήνα και, εάν μεν υποκύψουν στους Μήδους, είναι καθορισμένο τι έχουν να πάθουν όταν παραδοθούν στον Ιππία. Αντιθέτως, αν σωθεί η πόλη, είναι ικανή να αποβεί πρώτη πόλη της Ελλάδας. Πώς τώρα, θα πεις, μπορεί να γίνει αυτό και πώς ακριβώς σε σένα εναπόκειται η αποφασιστική κρίση για το ζήτημα, έρχομαι να σου το εξηγήσω. Σε μας τους στρατηγούς που είμαστε δέκα, οι γνώμες είναι διχασμένες, άλλοι επιμένουν να γίνει μάχη και άλλοι όχι. Αν λοιπόν δεν δώσουμε μάχη, φοβούμαι μήπως πέσει ανάμεσα μας καμιά μεγάλη διχόνοια και κλονίσει τα φρονήματα των Αθηναίων και έτσι μηδίσουν. Αν όμως δώσουμε τη μάχη, πριν ακόμα γεννηθεί στον νου μερικών Αθηναίων καμία σαθρή σκέψη, τότε, αν οι θεοί σταθούν αμερόληπτοι, είμαστε σε θέση να υπερισχύσουμε κατά τη μάχη. Ολα λοιπόν αυτά τώρα εσένα αφορούν και από εσένα εξαρτώνται. Αν θέλω να πω, εσύ ταχθείς με τη δική μου γνώμη, τότε η πατρίδα σου μένει ελεύθερη και η πρώτη πόλη στην Ελλάδα. Αν όμως προτιμήσεις τη γνώμη εκείνων που επιμένουν να μη δοθεί 
η μάχη, τότε θα έχεις αποτελέσματα αντίθετα προς αυτά που σου απαρίθμησα" [Ηρόδοτος 6, 109]. Ο Καλλίμαχος τελικά συμφώνησε και οι Αθηναίοι, παρακινημένοι από το κύρος του Μιλτιάδη, αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες στον Μαραθώνα, απόφαση στην οποία η παράδοση υποστηρίζει ότι συνέβαλε θετικά και ο Αριστείδης. 

ΗΜΕΡΑ ΠΡΩΤΗ.
(πιθανοτατα,8η η 9η Σεπτεμβριου 490 π.Χ.)

Στην αποστολή στον Μαραθώνα συμμετείχαν, κατά πάσα πιθανότητα, 10.000 επίλεκτοι οπλίτες (1.000 από κάθε φυλή). Ο αριθμός αυτός είναι μικρός σε σύγκριση με την απειλή που αντιμετώπιζαν, πολύ περισσότερο αν υιοθετήσουμε τις απόψεις πολλών μελετητών που υποστηρίζουν ότι η Αθήνα την εποχή εκείνη ήταν σε θέση να παρατάξει 25.000-30.000 οπλίτες, ελαφρά οπλισμένους πεζούς και ιππείς. Θα πρέπει όμως να υποθέσουμε ότι ένα 
- όχι αμελητέο - ποσοστό του πληθυσμού της πόλης (προφανώς από τα πιο φτωχά στρώματα) δεν επρόκειτο να συμμετάσχει στον αγώνα, καθότι επιθυμούσε την επάνοδο στην εξουσία του Ιππία. Επιπλέον, η φρούρηση της πόλης από πιθανή πολιορκία των Περσών και από μια λιγότερο πιθανή αλλά πάντα υπαρκτή περίπτωση εξέγερσης της τυραννόφιλης μερίδας, απαιτούσε τουλάχιστον 6.000-8.000 οπλίτες. Δεν αποκλείεται επίσης οι Αθηναίοι στρατηγοί να σκέφθηκαν πως, σε περίπτωση ήττας, ο αριθμός της φρουράς ήταν αρκετός ώστε να αντεπεξέλθει, για ένα εύλογο χρονικό διάστημα, σε μια πολιορκία μέχρι να φθάσουν οι Σπαρτιατικές ενισχύσεις.

Ενδέχεται ακόμα ο Μιλτιάδης να υπέβαλε την πρόταση στην Εκκλησία του Δήμου με μορφή ψηφίσματος, το αυθεντικό όμως κείμενο του οποίου δεν σώζεται. Από μεταγενέστερες πηγές πληροφορούμαστε ότι τον 4ο αιώνα π.Χ. υπήρχε ένα "ψήφισμα" του Μιλτιάδη, εκφράσθηκαν όμως διαφωνίες για τη γνησιότητα του. Ο Ηρόδοτος πάντως δεν αναφέρει κάτι σχετικό. Μερικές φορές όμως ο μύθος είναι πιο γοητευτικός από την ιστορική πραγματικότητα.
Ας τον αφήσουμε λοιπόν να μας οδηγήσει ως την Πνύκα, όπου η Εκκλησία του Δήμου ενέκρινε τη διαταγή "λάβετε εφόδια και προελάστε".Οι Αθηναίοι φόρεσαν τις πανοπλίες τους, αποχαιρέτησαν τις γυναίκες τους και έσπευσαν να συναντήσουν το πεπρωμένο τους.Ενα από τα βασικά προβλήματα που συναντά ο μελετητής της μάχης του Μαραθώνα είναι ο ακριβής καθορισμός της ημερομηνίας διεξαγωγής της. Ο Ηρόδοτος, η βασική μας πηγή, γράφει ότι ο ημεροδρόμος που έστειλαν οι Αθηναίοι για να ζητήσει βοήθεια από τη Σπάρτη έφθασε εκεί σε δύο 
ημέρες. Οι Σπαρτιάτες, όπως προαναφέρθηκε, δήλωσαν αδυναμία να στείλουν άμεσα ενισχύσεις, διότι ήταν η ένατη ημέρα του μήνα (ο οποίος όμως δεν προσδιορίζεται) και δεν μπορούσαν να εκστρατεύσουν πριν από την πανσέληνο (στις 15 του μήνα).Επανερχόμενοι στον Ηρόδοτο, θα δούμε ότι ο αγγελιαφόρος διατάχθηκε να μεταβεί στη Σπάρτη αμέσως μόλις έγινε γνωστή η απόβαση των Περσών στον Μαραθώνα και έφθασε στη Λακωνία στις 9 του μήνα (ύστερα από πορεία δύο ημερών). Οι Σπαρτιάτες από την άλλη πλευρά ξεκίνησαν μετά την πανσέληνο, δηλαδή στις 15 ή 16 του μήνα (η πανσέληνος συνέπιπτε πάντα με τη 15η του μήνα, διότι οι μήνες ήταν σεληνιακοί). Στον Μαραθώνα βρέθηκαν μετά από τρεις ημέρες, δηλαδή στις 18 ή 19 του μήνα, αλλά η μάχη είχε ήδη δοθεί.
Οι Αθηναίοι έφθασαν στον Μαραθώνα στις 8 ή 9 του μήνα (εφόσον ο ημεροδρόμος αναχώρησε για τη Σπάρτη αμέσως μόλις πληροφορήθηκαν την απόβαση και έφθασε ύστερα από πορεία δύο ημερών, τότε οι Πέρσες αποβιβάστηκαν στην ακτή στις 7 του μήνα). Αν τώρα λάβουμε υπόψη μας ότι ο κάθε στρατηγός της φυλής αναλάμβανε την αρχιστρατηγία για μία ημέρα, τότε η μάχη δόθηκε την έκτη ημέρα, δηλαδή στις 14 ή 15 του μήνα, γιατί ο Μιλτιάδης ήταν στρατηγός της έκτης κατά σειρά φυλής (της Οινηίδος). Η ημερομηνία αυτή φαίνεται η πιθανότερη, μολονότι προκύπτει ακόμα ένα πρόβλημα. Οταν οι Σπαρτιάτες έφθασαν στην Αθήνα (στις 18 ή 19 του μήνα), δηλαδή τέσσερις-πέντε ημέρες μετά τη μάχη, ζήτησαν να δουν τους νεκρούς Πέρσες: "...ζήτησαν να δουν τους Μήδους. Πράγματι τους οδήγησαν στον Μαραθώνα και εκεί τους είδαν". Φαίνεται όμως εξαιρετικά παράδοξο οι Αθηναίοι να 
μην είχαν ήδη ενταφιάσει τους νεκρούς αντιπάλους τους, καθώς εξαιτίας των υψηλών θερμοκρασιών (η μάχη διεξήχθη τον Αύγουστο ή τον Σεπτέμβριο) ο κίνδυνος επιδημίας ήταν ορατός. Ο Πλάτων επιλύει έμμεσα το πρόβλημα αυτό, αναφέροντας πως οι Σπαρτιάτες έφθασαν στην Αθήνα την επομένη της μάχης, η μαρτυρία όμως αυτή δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί.
Σύμφωνα με την αττική μυθολογία, στον Μαραθώνα πραγματοποιήθηκε μια σφοδρή μάχη ανάμεσα στους Αργείους και τους Αθηναίους, όταν οι δεύτεροι αρνήθηκαν να παραδώσουν στον βασιλιά Ευρυσθέα τα παιδιά του Ηρακλή, τα οποία είχαν ζητήσει άσυλο στον Μαραθώνα. Πριν από τη μάχη δόθηκε ένας χρησμός που έλεγε ότι οι Αθηναίοι θα νικούσαν αν θυσίαζαν μια γυναίκα από αρχοντικό γένος. Για τον σκοπό αυτό προσφέρθηκε η Μακάρια, κόρη του Ηρακλή και της Δηιάνειρας, από την οποία ονομάσθηκε και η παρακείμενη πηγή. Οι Αθηναίοι και οι Ηρακλείδες νίκησαν τους Αργείους και σκότωσαν τον ίδιο τον Ευρυσθέα. Ευγνώμονες για την επιτυχή έκβαση της μάχης, κατασκεύασαν ναό προς τιμήν του Ηρακλή, το περίφημο Ηράκλειον. Οπως μας πληροφορεί ο Ηρόδοτος, κοντά στο Ηράκλειο στρατοπέδευσαν οι Αθηναίοι, οι οποίοι έφθασαν στην περιοχή ακολουθώντας τον ασφαλή δρόμο από την Κηφισιά.
Η θέση του ιερού ορίζεται στην περιοχή της Βαλαρίας, βόρεια του Μικρού Ελους και κοντά στα ερείπια της εκκλησίας των Αγίων Θεοδώρων. Φαίνεται όμως πιθανό ότι τελικά την ημέρα της σύγκρουσης παρατάχθηκαν κοντά στις βορειοανατολικές υπώρειες του όρους Αγριελίκι, αφού από εκεί μπορούσαν να κατοπτεύουν τις κινήσεις των Περσών πεζών και να προστατευτούν από πιθανή επίθεση του εχθρικού ιππικού. Αντίθετα, αν παρέμεναν στο Ηράκλειο, κινδύνευαν να υπερφαλαγγιστούν από τις περσικές δυνάμεις, που θα κινούντο από την περιοχή του Βρανά. Τέλος, καθώς βρίσκονταν στο κέντρο των ορεινών όγκων του δυτικού τμήματος της πεδιάδας, και όχι μακριά από τον πιθανότερο χώρο διεξαγωγής της μάχης (στο αναπεπταμένο πεδίο ανάμεσα στα δύο έλη), μπορούσαν να διενεργήσουν άμεση επίθεση όταν θα έκριναν κατάλληλη τη στιγμή.
Προς το τέλος της πρώτης ημέρας ή το πρωί της επομένης από την εγκατάσταση των Αθηναίων στο Ηράκλειο, κραυγές χαράς ακούσθηκαν από το αθηναϊκό στρατόπεδο. Οι Πλαταιείς πανστρατιά (1.000 οπλίτες) - όπως γράφει ο Ηρόδοτος:"πήγαν εκεί οι Πλαταιείς να τους βοηθήσουν με όλες τους τις δυνάμεις"- με επικεφαλής τον Αρίμνηστο ήλθαν να αγωνιστούν στο πλευρό των συμμάχων τους και να μοιραστούν τη δόξα ή τον θάνατο.
"Συνέβη όμως εκείνες τις κρίσιμες ώρες και ένα γεγονός που συγκίνησε τους Αθηναίους καθώς εγκαταλελειμένοι απο όλη την Ελλάδα έμαθαν ότι κατεβαίνουν απο την Πάρνηθα και την Δεκέλεια βαδίζοντας προς τον Μαραθώνα 1.000 οπλίτες.Οι άντρες αυτοί ήταν όλη η δύναμη των Πλαιταιέων που ήλθαν μόνοι αυτοί απο τους Ελληνες για να συμετάσχουν στον αγώνα."
Καπως ετσι περασαν οι δυο πρωτες ημερες.

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΜΙΛΤΙΑΔΗ

Το επιτελικό όργανο του Αθηναϊκού στρατού ήταν "το πολεμικό συμβούλιο", το οποίο συγκροτούσαν ο πολέμαρχος Καλλίμαχος και οι δέκα στρατηγοί (ένας για κάθε φυλή). Οι στρατηγοί αναλάμβαναν τη διοίκηση των επιχειρήσεων εκ περιτροπής, ένας κάθε ημέρα, ως αρχιστράτηγος ή ως υποδιοικητής στο πλάι του πολεμάρχου, καθώς ο τελευταίος, σύμφωνα με το αρχαίο έθος, είχε το γενικό πρόσταγμα. Στην πράξη όμως οι τέσσερις στρατηγοί που υποστήριξαν στην Εκκλησία του Δήμου τη μετάβαση στον Μαραθώνα παραχώρησαν τη σειρά τους στον Μιλτιάδη: "Οι στρατηγοί των οποίων η γνώμη ήταν υπέρ της μάχης, κάθε φορά που ερχόταν η σειρά της αρχηγίας της ημέρας για τον καθένα, την παραχωρούσαν στον Μιλτιάδη [Ηρόδοτος 6, 110].
Οπως πολύ εύστοχα παρατηρεί ο Γκρην, "ήταν μια ευχάριστη στιγμή όπου οι δημοκρατικοί θεσμοί υποχώρησαν μπροστά στην ανώτερη τεχνογνωσία".
Το παράδειγμα έδωσε πρώτος ο Αριστείδης, ο οποίος, κατά τον Πλούταρχο, "όταν ήλθε η σειρά του την παραχώρησε στον Μιλτιάδη, διδάσκοντας έτσι στους στρατηγούς ότι το να υπακούς και να ακολουθείς εκείνους που σκέφτονται σωστά δεν είναι ταπεινωτικό αλλά έντιμο και σωτήριο. Ετσι, λοιπόν, αφού άμβλυνε τον ανταγωνισμό των στρατηγών και τους προέτρεψε να ασπάζονται μια γνώμη, την καλύτερη, ενίσχυσε τον Μιλτιάδη, που έχοντας απερίσπαστος την εξουσία έγινε πανίσχυρος. Γιατί όλοι οι στρατηγοί, παραιτούμενοι από την ημερήσια στρατηγία, υπάκουαν στις εντολές 
του Μιλτιάδη".

Νεώτερες απόψεις (Βίλκεν) μιλούν για ανάθεση της αρχιστρατηγίας στον Μιλτιάδη ύστερα από ψήφισμα της Εκκλησίας του Δήμου. Κάτι τέτοιο όμως φαίνεται απίθανο για την καχύποπτη αθηναϊκή δημοκρατία.

Σε κάθε περίπτωση, ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι ο Μιλτιάδης δέχθηκε την προσφορά, αλλά περίμενε να πολεμήσει την ημέρα της δικής του αρχιστρατηγίας, θέλοντας ίσως να αναλάβει ολοκληρωτικά την ευθύνη του εγχειρήματος. Η σύμφωνη γνώμη του πολεμάρχου ήταν παρόλα αυτά απαραίτητη, γι' αυτό και ο Μιλτιάδης προσπάθησε να προσεταιριστεί τον Καλλίμαχο. Ισως ο τελευταίος, έχοντας το γενικό πρόσταγμα, αφού συμφώνησε με την άποψη του 
Μιλτιάδη για τη σύναψη μάχης στον Μαραθώνα, να τον άφησε να καθορίσει τον χρόνο εκτέλεσης του σχεδίου.

Ο Μιλτιάδης αντιμετώπιζε τρία σοβαρά προβλήματα που έπρεπε να λύσει: την αριθμητική υπεροχή του αντιπάλου, την παρουσία του περσικού ιππικού και την παρουσία των τοξοτών.

Για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της αριθμητικής υπεροχής του εχθρού, έπρεπε να εξασφαλίσει ότι ο αγώνας θα διεξαγόταν εκ του συστάδην, με την οπλιτική φάλαγγα συμπαγή και ανεπτυγμένη. Αν οι Αθηναίοι κατάφερναν να έλθουν σε επαφή με τους Πέρσες, τότε το σχέδιο μάχης, η υψηλής ποιότητας εκπαίδευση και ο ανώτερος οπλισμός τους θα τους έδιναν μεγάλες πιθανότητες επιτυχίας.
Αυτό όμως που εμπόδιζε την άμεση επαφή τους, σε συνάρτηση με την απόσταση που χώριζε τους δύο στρατούς (5-7 χιλιόμετρα) ήταν το ιππικό και οι τοξότες, που μπορούσαν να διασπάσουν ή να διαταράξουν σοβαρά τη συνοχή της οπλιτικής φάλαγγας, προτού αυτή φθάσει στις γραμμές του περσικού πεζικού. Για την υπερνίκηση των δύο αυτών εμποδίων, ιδιαίτερη σημασία είχε η όσο το δυνατό μεγαλύτερη μείωση του χρόνου προέλασης της φάλαγγας 
προς τις γραμμές του εχθρικού πεζικού και, κατά συνέπεια, η μείωση της απόστασης ανάμεσα στους δύο στρατούς. Αυτό όμως δεν μπορούσε να 
πραγματοποιηθεί παρουσία των Περσών ιππέων. Ο Μιλτιάδης, άνδρας έμπειρος στη στρατιωτική τέχνη και έχοντας υπηρετήσει στο πλευρό του Δαρείου 
κατά τη διάρκεια της σκυθικής εκστρατείας, γνώριζε άριστα τις περσικές δυνατότητες και αδυναμίες. Για τον λόγο αυτό διέταξε τους άνδρες του να κατασκευάσουν ξύλινα φορητά κωλύματα. Αυτά αποτελούντο από μια μεγάλη εγκάρσια δοκό, επί της οποίας τοποθετήθηκαν κάθετα αιχμηροί πάσσαλοι. 
Χρησιμοποιώντας αυτά τα κωλύματα, ο Μιλτιάδης θα προστάτευε τα πλευρά της φάλαγγας από το επίφοβο Περσικό ιππικό.

Την επομένη ή τη μεθεπομένη της εμφάνισης των Αθηναίων στον Μαραθώνα, οι Πέρσες, αφού προέβησαν σε σποραδικούς ακροβολισμούς προκαλώντας τους αντιπάλους τους σε μάχη, κινήθηκαν καταλαμβάνοντας μια προωθημένη θέση κοντά στον χείμαρρο Χάραδρο. Οι Πέρσες παρατάχθηκαν, αναμένοντας την αθηναϊκή αντίδραση. Οι Αθηναίοι όμως, χωρίς ιππικό και τοξότες, ήταν απρόθυμοι να προκαλέσουν σύγκρουση. Εξάλλου, ήλπιζαν ακόμα ότι θα έφταναν εγκαίρως οι Σπαρτιατικές ενισχύσεις. Σε τρεις τέσσερις μέρες θα ήταν πανσέληνος και το Σπαρτιατικό σώμα σύντομα θα ξεκινούσε για να συμπαραταχθεί. 
Οι Πέρσες, μετά από μια εκνευριστική αναμονή αρκετών ωρών, διέλυσαν τους σχηματισμούς τους  και επέστρεψαν στο στρατόπεδο τους. Ο Δάτης και ο Αρταφέρνης δεν αποτόλμησαν μια κατά μέτωπο επίθεση στην Ελληνική οχυρή τοποθεσία.

Η περσική πρόκληση ωστόσο προκάλεσε διχογνωμία στο Αθηναϊκό στρατόπεδο.  Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, πέντε Αθηναίοι στρατηγοί υποστήριξαν πως δεν έπρεπε να εμπλακούν σε μάχη πριν από την άφιξη των Σπαρτιατών. Ο Μιλτιάδης όμως παρέμεινε ακλόνητος και μαζί με τους άλλους τέσσερις υποστήριξε πως θα έπρεπε να επιτεθούν την κατάλληλη στιγμή. Με την άποψη αυτή συντάχθηκε και ο Καλλίμαχος. Έτσι ελήφθη απόφαση να διενεργηθεί επίθεση με την πρώτη κατάλληλη ευκαιρία. 

Παράλληλα πολύ πιθανό ο Ιππίας να είχε έλθει σε επαφή με τους οπαδούς του, με σκοπό να του παραδώσουν την πόλη. Όταν όλα θα ήταν έτοιμα οι συνωμότες θα έδιναν ηλιακό σήμα με μια ασπίδα από το όρος Πεντέλη. Δεν υπάρχουν βέβαια αξιόπιστες αποδείξεις για το τι θα υπονοούσε αυτό το σήμα. 
Πιθανολογούμε πως θα σήμαινε ότι οι συνωμότες θα ήταν έτοιμοι να ανοίξουν τις πύλες της Αθήνας. Τότε οι Πέρσες θα έστελναν ένα μέρος του στόλου τους μαζί με μια δύναμη κρούσης  γύρο από το ακρωτήριο του Σουνίου και θα πραγματοποιούσαν απόβαση στον κόλπο του Φαλήρου. Το ιππικό θα συνόδευε αυτή την ομάδα κρούσης. Εντωμεταξύ οι Αθηναίοι οπλίτες θα παρέμεναν ακινητοποιημένοι στον Μαραθώνα από το κύριο μέρος της Περσικής δύναμης.
Μόλις κυριευόταν η Αθήνα, η Περσική δύναμη θα προήλαυνε προς τον Μαραθώνα από την οδό που είχαν χρησιμοποιήσει οι Αθηναίοι και  θα απέκοπτε κάθε προσπάθεια υποχώρησης τους. Έτσι οι τελευταίοι θα αναγκάζονταν να δώσουν μάχη ταυτόχρονα σε δύο πλευρές.

Οι Πέρσες στρατηγοί πρέπει να γνώριζαν τους λόγους καθυστέρησης των Σπαρτιατικών ενισχύσεων. Από την στιγμή που θα γέμιζε το φεγγάρι όμως, κάθε περεταίρω παραμονή στην περιοχή μπορούσε να αποδειχτεί επικίνδυνη. Όπως λοιπόν γίνεται κατανοητό περίμεναν το σύνθημα από την Πεντέλη με ιδιαίτερη αγωνία.

Ωστόσο η προδοσία (ή μάλλον η εθνική αλληλεγγύη των Ελλήνων) έπληξε το Περσικό στρατόπεδο. Λίγο πριν από τα χαράματα της μέρας της μάχης, μερικοί Ίωνες ανιχνευτές που υπηρετούσαν στον Περσικό στρατό, εκμεταλλευόμενοι το σκοτάδι, έφθασαν στο φράγμα από τα ξύλινα κωλύματα του Αθηναϊκού στρατοπέδου και μετέδωσαν ένα μήνυμα που έμεινε παροιμιώδες.

Λίγο πριν από τα χαράματα της μέρας της μάχης, μερικοί Ίωνες ανιχνευτές που υπηρετούσαν στον Περσικό στρατό, εκμεταλλευόμενοι το σκοτάδι, έφθασαν στο φράγμα από τα ξύλινα κωλύματα του Αθηναϊκού στρατοπέδου και μετέδωσαν ένα μήνυμα που έμεινε παροιμιώδες: «χωρίς ιππείς».
Πράγματι, το Περσικό ιππικό είχε απομακρυνθεί από την πεδιάδα. Σχετικές πληροφορίες για αυτό αντλούμε από τον Έλληνα ιστοριογράφο Έφορο (4ος αιώνα π.Χ.), τον Ρωμάιο ιστορικό Κορνήλιο Νέπωτα και τον λεξικογράφο του 10ου αιώνα μ.Χ. Σουίδα. Ειδικά ο τελευταίος παραθέτει μια αναφορά η οποία εξηγεί την απουσία του ιππικού από τη μάχη: "Οταν ο Δάτις εισέβαλε στην Αττική, λένε ότι οι Ιωνες, όταν αυτός έφυγε, ανέβηκαν στα δένδρα και έκαναν σήματα στους Αθηναίους πως οι ιππείς βρίσκονταν μακριά". Ισως, λοιπόν, εκείνο το βράδυ ο Δότης, έχοντας μαζί του το σώμα του ιππικού, να κατευθύνθηκε λάθρα με πλοία στο Φάληρο. Παρότι πρόκειται για υπόθεση που δεν επιβεβαιώνεται από τη διήγηση του Ηροδότου και μολονότι μια τέτοια ενέργεια θα ήταν αντίθετη με την πάγια περσική τακτική που προϋπέθετε συνεργασία πεζικού και ιππικού, εντούτοις ένα τέτοιο σενάριο δεν στερείται σοβαρότητας. Ο Χάμοντ εκθέτει μια άλλη λογική άποψη, σύμφωνα με την οποία το ιππικό είχε προσωρινά μεταφερθεί στο Περσικό στρατόπεδο 
για τη νύκτα, οπότε είναι πολύ δύσκολη η παραμονή και ο έλεγχος των ίππων σε ανοικτή πεδιάδα. Σύμφωνα πάντα με αυτή την άποψη, οι Πέρσες αιφνιδιάστηκαν από την πρόκληση των Αθηναίων σε μάχη και δεν πρόλαβαν να παρατάξουν το ιππικό τους.
Οταν οι στρατοί αντιπαρατάχθηκαν, οι ιππείς, δεδομένου ότι χρειάζονταν περισσότερο χρόνο για να ετοιμαστούν, έλαβαν θέση πίσω από τους πεζούς αδυνατώντας να προσφέρουν ουσιαστική βοήθεια. Αυτή η άποψη όμως δεν επιβεβαιώνεται από καμία άλλη πηγή. Αλλωστε, δεν πρέπει να υποτιμούμε το επίπεδο εκπαίδευσης των Περσών. Οι πεζοί μπορούσαν να ανοίξουν την παράταξη τους σε συγκεκριμένα σημεία και να επιτρέψουν στους ιππείς να περάσουν 
μπροστά. Επιπλέον, εφόσον τα άλογα αποσύρονταν κάθε νύκτα από την πεδιάδα, γιατί οι Αθηναίοι δεν προκάλεσαν τη σύγκρουση τις προηγούμενες ημέρες;

Οποια και αν είναι η εξήγηση, τα νέα για την απουσία του ιππικού δεν θα ήχησαν παρά ευχάριστα στα αυτιά του Μιλτιάδη. Ο έμπειρος στρατηγός συνειδητοποίησε πως του προσφερόταν μια μοναδική ευκαιρία για να αρπάξει στην κυριολεξία τη νίκη. Αναμφίβολα, όμως, η είδηση αυτή θα προκάλεσε και προβληματισμό. Αν πράγματι μια σημαντική δύναμη υπό τον Δάτη είχε αναλάβει να πλήξει, με απόβαση στο Φάληρο, την Αθήνα, ο χρόνος αναδεικνυόταν 
πλέον σε κυρίαρχο παράγοντα. Ακόμα και με ευνοϊκό άνεμο, ο Δάτης δεν θα μπορούσε να φθάσει στο Φάληρο σε λιγότερο από εννιά-δέκα ώρες, ενώ ο συνολικός χρόνος της απόβασης πιθανότατα θα υπερέβαινε τις 12 ώρες. Ο Αρταφέρνης από την άλλη πλευρά διέθετε μόνο το σώμα των τοξοτών και προφανώς μικρότερη δύναμη από την αρχική. Αν οι Αθηναίοι κατάφερναν να τον παρασύρουν σε μάχη και τον νικούσαν, ίσως να μπορούσαν να επιστρέψουν εγκαίρως στην Αθήνα και να αντιμετωπίσουν τον Δάτη. Οι καταπονημένοι όμως από τη μάχη οπλίτες δύσκολα θα μπορούσαν να διασχίσουν την απόσταση των 42 χιλιομέτρων από τον Μαραθώνα στην Αθήνα σε λιγότερο από επτά-οκτώ ώρες. Ισως όλα να κρίνονταν σε μερικά λεπτά. Οι Αθηναίοι έπρεπε να κινηθούν με τη μέγιστη ταχύτητα. Ο Καλλίμαχος συμφώνησε με τον Μιλτιάδη και αποφάσισε να διακινδυνεύσει μια εμπλοκή.

Χωρίς αμφιβολία, τις προηγούμενες ημέρες, ο Μιλτιάδης είχε καταστρώσει το σχέδιο δράσης, το οποίο παρουσίασε στους συστρατήγους του, που προφανώς το αποδέχθηκαν. Ποιο ήταν όμως αυτό το σχέδιο, το οποίο θα παρείχε στην αθηναϊκή φάλαγγα τη δυνατότητα να εξανεμίσει την υπεροπλία του αντιπάλου και τελικά να τον νικήσει; Ο Μιλτιάδης, χωρίς να καταργήσει την παραδοσιακή παράλληλη διάταξη μάχης, καινοτόμησε εφαρμόζοντας για πρώτη φορά στο 
πεδίο της μάχης τον τακτικό αιφνιδιασμό.

Ολα ξεκίνησαν από τις γνώσεις που είχε για τον αντίπαλο. Κάθε στρατιά του μεγάλου βασιλιά περιελάμβανε περσικά και "συμμαχικά" τμήματα, τα οποία προέρχονταν από τις υποταγμένες χώρες. Οι Πέρσες και οι Μήδοι αποτελούσαν τα επίλεκτα σώματα του στρατού και ήταν έτοιμοι να πολεμήσουν μέχρι θανάτου. Αντίθετα, οι υποτελείς στρατιώτες δεν έδειχναν την ίδια μαχητικότητα. Γι' αυτό τον λόγο οι Πέρσες διοικητές έτασσαν τα υποτελή στρατιωτικά 
σώματα στα πλευρά της παράταξης τους. Ακόμα και αν αυτά δεν άντεχαν την εχθρική πίεση και διαλύονταν, τα περσικά τμήματα στο κέντρο θα συνέχιζαν τη μάχη. Συνήθως οι περσικές στρατιές αποτελούντο από τεράστιο αριθμό ανδρών, οπότε ακόμα και η διάλυση της μίας ή και των δύο πτερύγων δεν προκαλούσε την υπερφαλάγγισή τους, εφόσον το μέτωπο ήταν τόσο εκτεταμένο, ώστε να καθίσταται απαγορευτική η υπερκέραση του. Στον Μαραθώνα όμως το Περσικό σώμα δεν διέθετε τεράστιους αριθμούς ανδρών, οπότε, αν διαλύονταν οι δύο πτέρυγες του, θα αντιμετώπιζε δυσεπίλυτα προβλήματα.

Οι Πέρσες παρατάχθηκαν μεταξύ του όρους Σταυροκοράκι και της θάλασσας. Η δεξιά τους πτέρυγα στηριζόταν στο όρος και η αριστερή στη θάλασσα. Πίσω από το μέτωπο των Περσών εκτεινόταν το Μεγάλο Ελος, γεγονός που σε περίπτωση διάσπασης θα οδηγούσε σε ολοκληρωτική καταστροφή κατά τη φάση της υποχώρησης. Σε περίπτωση μάλιστα ταυτόχρονης διάσπασης των δύο πτερύγων της παράταξης, την κατάσταση δεν θα έσωζαν ούτε οι επίλεκτοι μαχητές του κέντρου, γιατί θα υπερφαλαγγίζονταν και θα κατακόπτονταν.

Ο Μιλτιάδης κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι συμπατριώτες του έπρεπε να ταχθούν με τρόπο αντιστρόφως ανάλογο των Περσών, δηλαδή με ισχυρές πλευρές και σχετικά αδύναμο κέντρο. Η σκέψη αυτή έκρυβε την ιδέα μιας διπλής υπερκέρασης. Ο Αθηναίος στρατηγός εκτιμούσε ότι το κέντρο των Περσών θα προχωρούσε, τη στιγμή που τα τμήματα τους στις δύο πτέρυγες θα υποχωρούσαν κάτω από την πίεση των ισχυρών πτερύγων της δικής του παράταξης. 
Ετσι, το Περσικό κέντρο τη στιγμή που θα είχε πιστέψει ότι λύγισε τον αντίπαλο του θα βρισκόταν κυκλωμένο. 
Βέβαια αυτό το σχέδιο απαιτούσε δύσκολους ελιγμούς της φάλαγγας, αλλά η εντατική και συνεχής εκπαίδευση των οπλιτών μπορούσε να εγγυηθεί ότι αυτοί θα εκτελούντο με την απαιτούμενη ακρίβεια.

Η ΜΑΧΗ

Η ώρα ήταν 05.30 και οι Αθηναίοι είχαν ήδη παραταχθεί για μάχη. Βλέποντας τους, έπραξαν το ίδιο και οι Πέρσες, αν και κάπως αιφνιδιασμένοι, αφού η πολυήμερη αδράνεια των αντιπάλων τους τους είχε πείσει ότι δεν επρόκειτο να πολεμήσουν. Η φάλαγγα παρατάχθηκε μεταξύ του όρους Κοτρώνι 
και της θάλασσας και έλαβε την ακόλουθη μορφή:
Στη δεξιά τιμητική πτέρυγα (δεξιόν κέρας) παρατάχθηκαν οι φυλές Αιαντίδα, Ακαμαντίδα, Ιπποθοωντίδα και Οινηίδα, σε βάθος οκτώ ζυγών (απλή φάλαγξ) και σε μήκος μετώπου 500 μέτρων (125 μέτρα για την κάθε φυλή), με επικεφαλής τον Καλλίμαχο, "γιατί εκείνη την εποχή ήταν κανονισμένο ο πολέμαρχος να κατέχει το δεξιό κέρας" [Ηρόδοτος 6, 111].

Η Αντιοχίδα και η Λεοντίδα, με διοικητές τον Θεμιστοκλή και τον Αριστείδη, τάχθηκαν στο κέντρο, με βάθος τεσσάρων ζυγών (μισή φάλαγξ) και μέτωπο διευρυμένο, ώστε να εκτείνονται και αυτές σε μήκος 500 μέτρων.

Η Πανδιωνίδα, η Αιγηίδα, η Κεκροπίδα, η Ερεχθηίδα και οι Πλαταιείς παρατάχθηκαν στην αριστερή πλευρά (ευώνυμον κέρας), με βάθος οκτώ ζυγών και μήκος μετώπου 625 μέτρων. Ολη η γραμμή του μετώπου έφθανε τα 1.625 μέτρα και ήταν ίση με την περσική.
Δεν διαθέτουμε πολλά στοιχεία για την παράταξη των Περσών, εκτός από το ότι στο κέντρο ήταν παρατεταγμένοι οι ανακτορικοί φρουροί και οι Σάκες, οι επίλεκτοι πολεμιστές των ανατολικών συνόρων της αυτοκρατορίας. Οι λιγότερο αξιόπιστες μονάδες θα είχαν παραταχθεί στα άκρα. Επιπλέον, η περσική παράταξη υπολογίζεται ότι θα είχε το ίδιο μεγάλο βάθος (40-50 ζυγοί) σε όλο της το μήκος.

Το Περσικό σχέδιο μάχης ήταν πιθανώς το αντίθετο του Αθηναϊκού. Οι τοξότες με μια βροχή βελών θα διατάρασσαν τη συνοχή της φάλαγγας. Στη συνέχεια, τα επίλεκτα τμήματα του κέντρου θα διασπούσαν το αντίστοιχο κέντρο των αντιπάλων τους. Σε μια τελευταία φάση το περσικό κέντρο θα περικύκλωνε πρώτα τη μία και έπειτα την άλλη αθηναϊκή πτέρυγα, αν αυτές δεν είχαν ήδη υποχωρήσει μετά τη διάσπαση του κέντρου και κάτω από την πίεση των Περσικών πτερύγων.

Η απόσταση κάθε οπλίτη από τον παραστάτη του ήταν ένα μέτρο, υπολογίζοντας και τα σώματα τους, ώστε οι ασπίδες που είχαν διάμετρο 0,90 μ. και - όπως κρέμονταν από το αριστερό χέρι - κάλυπταν και το δεξί πλευρό του παραστάτη που βρισκόταν αριστερά, να απέχουν ελάχιστα η μια από την άλλη.

Οι Πέρσες αντίθετα παρατάχθηκαν αραιότερα από τους Αθηναίους, για να μπορούν να χειρίζονται με άνεση τα τόξα τους. Ετσι, αντί του ενός μέτρου των Αθηναίων, αν υπολογίσουμε ότι κάθε στρατιώτης κατελάμβανε χώρο 1,40 μ., τότε προκύπτει ότι σε κάθε ζυγό και για ολόκληρο το μέτωπο ήταν παρατεταγμένοι τουλάχιστον 1.100 άνδρες. Αν πάλι θεωρήσουμε ότι το βάθος της παράταξης αποτελείτο από 40-50 ζυγούς, προκύπτει ότι ο αριθμός των 
Περσών ανερχόταν σε 44.000-55.000 άνδρες. Ισως, όμως, η περσική δύναμη να ήταν αρκετά μικρότερη, αν υποθέσουμε ότι ο Δάτης βρισκόταν καθ’ οδόν προς την Αθήνα με ένα σημαντικό μέρος του εκστρατευτικού σώματος.

Υπήρχε άραγε κάποιο αδύνατο στο σχέδιο του Μιλτιάδη, που θα μπορούσε να ανατρέψει όλες τις Αθηναϊκές προσδοκίες, καταλήγοντας σε στρατιωτική ήττα; 
Σύγχρονοι ιστορικοί και αναλυτές συμφωνούν ότι υπήρχε σοβαρός κίνδυνος παράρηξης του κέντρου της Αθηναϊκής φάλαγγας. Αυτό διότι ο Μιλτιάδης επιχειρώντας να αποφύγει την κύκλωση, ανέπτυξε υπερβολικά την φάλαγγα σε μήκος, με αποτέλεσμα  - και δεδομένης της πρόθεσης του να ενισχύσει πολύ τα άκρα - η παράταξη του κέντρου να είναι αβαθής και ασθενής. Κατά συνέπεια, η αντοχή των δύο φυλών του Αθηναϊκού κέντρου στην επίθεση του 
επίλεκτου Περσικού πεζικού - μέχρι οι Αθηναϊκές πτέρυγες να απωθήσουν τα απέναντι τους τμήματα - ήταν ζωτικής σημασίας. Υπήρχαν ωστόσο πολλά άλλα πλεονεκτήματα που εγγυούντο τη βιωσιμότητα του Αθηναϊκού κέντρου. Πειθαρχία, τακτική, όπλα και πανοπλίες ήταν πολύ ανώτερα από τα αντίστοιχα των Περσών. Ιδιαίτερα ο οπλισμός του Ελληνα οπλίτη δεν μπορούσε να συγκριθεί με κανενός άλλου πολεμιστή του τότε γνωστού κόσμου. Στον Μαραθώνα 
αγωνίζονταν το δόρυ έναντι του ακοντίου, το σπαθί έναντι του ξιφιδίου, οι μεταλλικοί θώρακες έναντι των λινοθωράκων, οι επεδενδυμένες με χαλκό ασπίδες έναντι των ξύλινων, οι περικεφαλαίες έναντι των φρυγικού τύπου κρανών.

Οι Αθηναίοι, αφού παρατάχθηκαν, ολοκλήρωσαν τις καθιερωμένες θυσίες, οι οποίες - σε μια ακόμα προοικονομία του αποτελέσματος - φάνηκαν ευοίωνες, "τα σφάγια εγίνετο καλά' [Ηρόδοτος 6, 112].
Αμέσως μετά δόθηκε το σύνθημα της επίθεσης. Μια χαλκοφορεμένη μάζα 11.000 ανδρών κινήθηκε, σαν ένας άνθρωπος, γοργά και αθόρυβα. Η απόσταση που χώριζε τους δύο αντιπάλους ήταν περίπου 1.500 μέτρα (οκτώ στάδια σύμφωνα με τον Ηρόδοτο). Συνεπώς, η άποψη του Ελληνα ιστορικού ότι οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς διέσχισαν τροχάδην αυτά τα μέτρα μάλλον δεν ευσταθεί. Λαμβάνοντας υπόψη τα 32 κιλά βάρους του οπλισμού κάθε άνδρα, τις υψηλές θερμοκρασίες της εποχής (αν και ήταν ακόμα πολύ πρωί) και την τρίωρη μάχη που ακολούθησε, θα πρέπει να θεωρηθεί βέβαιο ότι οι οπλίτες θα είχαν εξαντληθεί, αν όχι πριν από το πέρας της μάχης, τουλάχιστον κατά την επιστροφή τους στην Αθήνα.
Επιπλέον, έπρεπε να επιτεθούν στον εχθρό με τη μεγαλύτερη δύναμη και αυτό δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί αν προηγουμένως είχαν διανύσει τρέχοντας 1.500 μέτρα. Είναι λογικό λοιπόν να υποθέσουμε πως πλησίασαν με ταχύ βήμα τους εχθρούς, χωρίς καν να τραγουδούν πολεμικούς παιάνες, καθώς δεν θα μπορούσαν να διαθέσουν για άλλο σκοπό ούτε μια ανάσα. Αλλωστε, αν διέσχιζαν τροχάδην όλη αυτή την απόσταση, υπήρχε μεγάλη πιθανότητα να χάσουν τον συγχρονισμό και τη συμπαγή τάξη της φάλαγγας.

Το βεληνεκές των Περσικών τόξων έφθανε τα 200 μέτρα. Στα 100-150 μέτρα, δε, οι έμπειροι Πέρσες τοξότες ήταν θανάσιμα ακριβείς.Ετσι, οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς στα τελευταία 200 μέτρα άλλαξαν το ταχύ βήμα τους σε "δρομέα έφοδο", ώστε να αποφύγουν, όσο ήταν δυνατόν, τις απώλειες από τα πυκνά τοξεύματα.

Οι Πέρσες στέκονταν αποσβολωμένοι κοιτάζοντας το μεγαλειώδες θέαμα της οπλιτικής εφόδου. Χωρίς αμφιβολία, θα σκέφτηκαν πως για να επιτίθενται έτσι, χωρίς ιππείς και τοξότες, κάποια τρέλα θα είχε καταλάβει τους Αθηναίους, οδηγώντας τους με μαθηματική ακρίβεια στον θάνατο:"Καθώς έβλεπαν τους Αθηναίους να τρέχουν χωρίς να έχουν ούτε ιππικό ούτε τοξότες, νόμισαν ότι είχαν τρελα&εί και ότι όδευαν προς την καταστροφή, αφού ήταν πολύ λίγοι στον αριθμό. Αυτές ήταν οι σκέψεις των βαρβάρων" [Ηρόδοτος 6, 112].
Μόλις οι Αθηναίοι εισήλθαν εντός βεληνεκούς, οι Πέρσες τοξότες εξαπέλυσαν μια πραγματική καταιγίδα από βέλη. Τόσο όμως η ταχύτητα κίνησης όσο και ο ισχυρός αμυντικός οπλισμός των Αθηναίων τούς επέτρεψαν να υπερπηδήσουν εύκολα και με αμελητέες απώλειες τον φραγμό των βελών.

Τις επόμενες στιγμές οι παγωμένοι Πέρσες των πρώτων σειρών αντίκρισαν τα δόρατα της Αθηναϊκής φάλαγγας να τους σημαδεύουν. Για τους περισσότερους από αυτούς ήταν η τελευταία εικόνα της ζωής τους. Με τρομερή σφοδρότητα οι οπλίτες έπεσαν επάνω στις περσικές γραμμές. Η φρικτή κλαγγή από το σμίξιμο των ασπίδων σήμανε την έναρξη της μάχης. Οι τρεις πρώτες σειρές της φάλαγγας με τα δόρατα προτεταμένα σε οριζόντια θέση προχώρησαν καρφώνοντας τις λόγχες τους στο εχθρικό μέτωπο. Οι υπόλοιπες σειρές άρχισαν να σπρώχνουν ασκώντας απίστευτη μηχανική πίεση.
Η ώθηση που ασκούσαν οι οπλίτες ήταν τρομερή, καθώς, ακουμπώντας την ασπίδα στον αριστερό τους ώμο, πίεζαν τους άνδρες των μπροστινών σειρών. 
Η σφοδρότητα της σύγκρουσης και η αρχική πίεση είχαν ως αποτέλεσμα την ανατροπή των πρώτων περσικών σειρών. Μετά το αρχικό σάστισμα όμως των Περσών άρχισε μια επίμονη μάχη σε όλο το μήκος του μετώπου.
Ιδιαίτερα επιτυχής υπήρξε η επίθεση των οπλιτών της δεξιάς πτέρυγας, που με επικεφαλής τον ηρωικό Καλλίμαχο, επέφεραν μεγάλα πλήγματα στους εχθρούς. Η αριστερή πτέρυγα γρήγορα σημείωσε ανάλογη επιτυχία: "Οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς νικούσαν στις δύο πτέρυγες και άφηναν τους βαρβάρους να τρέπονται σε φυγή" [Ηρόδοτος 6, 113]. Ειδικότερα εξασφάλισαν την κάμψη των πρώτων ζυγών, οι οποίοι ανεστράφησαν και πίεσαν τους πίσω ζυγούς, 
με αποτέλεσμα τη διάσπαση των γραμμών των τμημάτων των δύο πτερύγων σε όλο το βάθος και την τροπή τους σε άτακτη φυγή προς τη θάλασσα.

Στο κέντρο αντίθετα "νικούσαν οι βάρβαροι" [Ηρόδοτος 6, 113].
Στο σημείο αυτό οι δύο αθηναϊκές φυλές, με τον Αριστείδη και τον Θεμιστοκλή να μάχονται στην πρώτη σειρά ως απλοί οπλίτες, δεχόμενες ασφυκτικές πιέσεις, άρχισαν, ύστερα από σκληρότατο αγώνα, σύμφωνα ωστόσο με το σχέδιο, να συμπτύσσονται οργανωμένα. Ακολούθησε η καταδίωξη τους από το Περσικό κέντρο, ενώ υπέστησαν κάποιες απώλειες. Παρόλα αυτά, εκπλήρωσαν με επιτυχία την αποστολή τους, απασχολώντας τα επίλεκτα εχθρικά τμήματα για αρκετή ώρα, ώστε να επιτευχθεί στο μεταξύ η αθηναϊκή νίκη στα δύο άκρα. Εξακολούθησαν, δε, να τα απασχολούν και κατά την υποχώρηση. Η κίνηση υποχώρησης του Αθηναϊκού κέντρου φαίνεται πως πραγματοποιήθηκε με υποδειγματική συνοχή, παρότι είχε εξασθενήσει ακόμα περισσότερο, λόγω της αναγκαστικής αύξησης της απόστασης ανάμεσα στο κέντρο και τις δύο πτέρυγες, οι οποίες εκτελούσαν αντίθετη (επιθετική) κίνηση.

Με τη γρήγορη Αθηναϊκή νίκη στις δύο πτέρυγες και την υποχώρηση του κέντρου, αφού όμως προέβαλε χρονικά ικανοποιητική αντίσταση, έληξε η πρώτη φάση της μάχης με επίτευξη όλων των αντικειμενικών στόχων του Μιλτιάδη. Οι δύο Περσικές πτέρυγες είχαν εκμηδενιστεί ως παράγοντες που θα μπορούσαν να επέμβουν και πάλι στη μάχη. Ετσι, η αριθμητική δύναμη των Περσών είχε μειωθεί κάτω από το μισό της αρχικής, ενώ τα τμήματα του περσικού κέντρου είχαν απομονωθεί. Οι πτέρυγες αντίθετα των Αθηναίων και των Πλαταιέων παρέμεναν ακέραιες και αξιόμαχες και επιπλέον βρίσκονταν στα μετόπισθεν των τμημάτων του Περσικού κέντρου. Αλλά και το αθηναϊκό κέντρο, παρά τις απώλειες του, παρέμενε αρκετά αξιόμαχο και κατά συνέπεια διαθέσιμο για τη συνέχεια του αγώνα.

Η δευτερη φαση της μαχης.

Ο παράγοντας χρόνος αποδείχθηκε πολύ σημαντικός και στη δεύτερη φάση της μάχης.
Οι δύο πτέρυγες έπρεπε να ενωθούν προτού το ισχυρό περσικό κέντρο προλάβει να αναστραφεί και να επιτεθεί πρώτο. Σε αυτό το κρίσιμο σημείο η ελληνική πειθαρχία και εκπαίδευση απέδειξε την αξία της. Σύμφωνα με τους κατέχοντες τη στρατιωτική τέχνη, ελάχιστα πράγματα ελέγχονται τόσο δύσκολα όσο η υποχώρηση και η καταδίωξη.
Ωστόσο, οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς απεμπλάκησαν σύμφωνα με το σχέδιο. Μόλις επέτυχαν τη διάλυση των απέναντι τους εχθρικών τμημάτων, απέφυγαν την καταδίωξη, όσο δελεαστική και αν ήταν, διότι κάτι τέτοιο θα είχε ως συνέπεια τη θυσία του σκληρά πιεζόμενου κέντρου.Ετσι, τα τμήματα των δύο πτερύγων παρέμειναν συντεταγμένα, με μεταξύ τους απόσταση 500-600 μέτρων. Σύμφωνα πάντα με το σχέδιο, πραγματοποίησαν ελιγμό αναστροφής και συνένωσης σε μια ενιαία φάλαγγα. Για να καταδειχθεί το επίπεδο εκπαίδευσης των οπλιτών, αρκεί να επισημάνουμε ότι οι 
ελιγμοί αυτοί πραγματοποιήθηκαν σε λιγότερο από δύο λεπτά. Μια ισχυρότατη φάλαγγα με κανονικό βάθος οκτώ ζυγών, συνολικής δύναμης 9.000 ανδρών, ήταν έτοιμη να επιτεθεί κατά του περσικού κέντρου. Η νεοσχηματιζόμενη φάλαγγα ήταν ανεστραμμένη σε σύγκριση με την αρχική παράταξη, με την έννοια ότι στην αριστερή πτέρυγα βρίσκονταν οι Αθηναίοι, με επικεφαλής τον Καλλίμαχο, και στη δεξιά οι Πλαταιείς. Αυτή τη φορά πρωτοστάτες σε 
όλους τους στοίχους έγιναν οι άνδρες της τελευταίας σειράς του προηγούμενου σχηματισμού (ΟΙ ΟΥΡΑΓΟΙ).
Αυτή η αλλαγή δεν μείωνε στο ελάχιστο τη μαχητική αξία της φάλαγγας, γιατί, ακριβώς για τις περιπτώσεις επιβεβλημένης αναστροφής, προβλεπόταν να είναι και οι ουραγοί έμπειροι μαχητές.
Η αθηναϊκή φάλαγγα (μήκος μετώπου 1.100 μέτρων) κινήθηκε χωρίς καθυστέρηση προς την κατεύθυνση των τμημάτων του Περσικού στρατού και σε λιγότερο 
από δύο λεπτά επέπεσε εναντίον τους (η απόσταση που χώριζε τώρα τους δύο στρατούς δεν ήταν μεγαλύτερη από 500 μέτρα). Η μάχη που ακολούθησε υπήρξε πεισματώδης και φονικότατη.
Οι άνδρες του περσικού κέντρου, ενθαρρυμένοι από την απώθηση του αντίστοιχου αθηναϊκού κέντρου, μάχονταν με εφάμιλλη των αντιπάλων τους γενναιότητα δικαιώνοντας τον τίτλο των επίλεκτων. Ηταν οι καλύτεροι πολεμιστές των Περσών, άριστα εκπαιδευμένοι, και πολύ καλά εξοπλισμένοι. Παρά τη διάλυση των πτερύγων τους, διατηρούσαν ελαφρά αριθμητική υπεροχή (15.000 άνδρες περίπου). Ο αιφνιδιασμός όμως που υπέστησαν - καθώς είχαν μόλις προβεί σε μερικό ελιγμό αναστροφής για να αντιμετωπίσουν την επερόμενη από τα νώτα τους απειλή (ίσως μάλιστα να αναγκάσθηκαν να επεκτείνουν εσπευσμένα το μέτωπο τους για να το εξισώσουν με των επιτιθέμενων) - η αντεπίθεση του ταχύτατα συμπτυσσόμενου Αθηναϊκού κέντρου και κυρίως η ορμητικότητα των οπλιτών χάρισαν τη νίκη στους Έλληνες.
Στη δεξιά ελληνική πτέρυγα, οι Πλαταιείς που μάχονταν εκεί πιθανότατα αντιμετώπισαν τμήμα εξαιρετικής μαχητικής αξίας, το οποίο δεν μπόρεσαν να κάμψουν. Στα αριστερά όμως, όπου βρισκόταν ο Καλλίμαχος, και σε όλη την υπόλοιπη παράταξη "νίκησαν τελικά οι Αθηναίοι" [Ηρόδοτος 6, 113]. 
Παρά την απελπισμένη αντίσταση των Περσών, η γενναιότητα και η ορμή των Αθηναίων υπερίσχυσε. Τα Περσικά τμήματα της δεξιάς πλευράς και του κέντρου κατέρρευσαν. Στην απεγνωσμένη τους προσπάθεια να σωθούν, έπεσαν επάνω στην αριστερή τους πλευρά, παρασύροντας την και αυτή σε φυγή προς την ακτή του Σχοινιά. Ετσι, έληξε και η δεύτερη φάση της μάχης, με την εξουδετέρωση και την τροπή σε φυγή των επίλεκτων τμημάτων του περσικού εκστρατευτικού σώματος.

Η ΜΑΧΗ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΑ ΠΛΟΙΑ

Μολονότι η δεύτερη φάση του σχεδίου του Μιλτιάδη είχε στεφτεί με απόλυτη επιτυχία, τα εχθρικά τμήματα που είχαν καταφέρει να αποσυρθούν στα πλοία ήταν ακόμα επικίνδυνα και ικανά για μια νέα επιθετική ενέργεια. Για τον λόγο αυτό Αθηναίοι και Πλαταιείς εξαπέλυσαν μια άγρια καταδίωξη των ηττημένων εχθρών. Πολλοί από τους Πέρσες, μέσα στη σύγχυση της φυγής, έχασαν τον προσανατολισμό τους και έπεσαν στο Μεγάλο Ελος υφιστάμενοι βαρύτατες απώλειες. Οσοι ήταν τυχεροί σφαγιάσθηκαν αμέσως από τους ανελέητους διώκτες τους. Πολλοί όμως βίωσαν την αγωνία του αργού θανάτου, καθώς τους "ρουφούσαν" τα έλη. Οι περισσότεροι Πέρσες πάντως υποχώρησαν προς τη στενή λωρίδα ανάμεσα στο Μεγάλο Ελος και τη θάλασσα (στην παραλία του Σχοινιά) για να επιβιβαστούν στα πλοία. Οι Αθηναίοι, ακολουθώντας κατά πόδας, εισχώρησαν στο ίδιο σημείο. Εκεί εξελίχθηκε η αγριότερη ίσως συμπλοκή της μάχης, καθώς οι Πέρσες από τη μια πλευρά προσπαθούσαν να επιβιβαστούν στα πλοία και οι Αθηναίοι από την άλλη να εμποδίσουν τον απόπλου και να τα πυρπολήσουν. Οι Αθηναίοι στρατηγοί επεδίωκαν να εξουδετερώσουν πλήρως τους εισβολείς, ώστε να τους καταστήσουν ακίνδυνους για μια νέα επιθετική ενέργεια εναντίον της πόλης τους. Πολλοί σύγχρονοι μελετητές ισχυρίζονται πως, αν οι Πέρσες κατόρθωναν στο σημείο αυτό να ανασυνταχθούν, ίσως να άλλαζαν θεαματικά τις ισορροπίες της μάχης, καθώς τη δεδομένη στιγμή ο αγώνας δεν διεξαγόταν από τις συμπαγείς και κλειστές γραμμές της φάλαγγας των οπλιτών, αλλά είχε εξελιχθεί σε μεμονωμένες συμπλοκές σώματος προς σώμα.

Όταν οι μάχες "διεξάγονται" επί χάρτου, όλα τα ενδεχόμενα παραμένουν ανοιχτά.
Η θεωρία όμως απέχει πολύ από την πράξη. Ηταν αδύνατο για τους πανικόβλητους Πέρσες να ανασυνταχθούν μέσα σε ελάχιστα λεπτά και να αντεπιτεθούν. Αλλά ακόμα και αν αυτό συνέβαινε, είναι δεδομένο ότι οι οπλίτες, με ακαριαία ταχύτητα, θα μετατρέπονταν πάλι σε μια φονική μεταλλική μάζα ή τουλάχιστον σε μικρές οργανωμένες ομάδες, αφού η πευκόφυτη περιοχή του Σχοινιά δεν επέτρεπε την πλήρη ανάπτυξη ενός στρατιωτικού σώματος.

Η μάχη γύρω από τα πλοία αφορούσε φυσικά τα τελευταία τμήματα του κέντρου των Περσών, γιατί εν τω μεταξύ είχαν επιβιβαστεί στα πλοία και απομακρύνονταν ήδη από την ακτή τόσο τα τμήματα των πτερύγων όσο και τα πρώτα τμήματα του κέντρου. Οι συμπλοκές ήταν εξαιρετικά βίαιες, καθώς οι Πέρσες μάχονταν για τη ζωή τους, ενώ οι Αθηναίοι καταλαμβανόμενοι από "διονυσιακή μανία" επιζητούσαν την πλήρη εξολόθρευση του εχθρού. 
Πολλοί επιφανείς Πέρσες σκοτώθηκαν, ενώ από αθηναϊκής πλευράς έπεσε ο Καλλίμαχος και ο στρατηγός Στησίλαος. Ξεχωριστή θέση στην ιστορία, σχεδόν μυθική, κατέχει η πάλη του Κυναίγειρου του Ευφορίωνος (αδελφού του τραγικού ποιητή Αισχύλου που επίσης πολέμησε στον Μαραθώνα). Καθώς αγωνιζόταν να κρατήσει με τα χέρια ένα πλοίο από την πρύμνη, ώστε να εμποδίσει τον απόπλου του, ακρωτηριάστηκε από τον πέλεκυ κάποιου Πέρση. Αλλά και άλλοι επιφανείς Αθηναίοι βρήκαν τον θάνατο. Το εκπληκτικό είναι πως θα μπορούσαν να μη λάβουν μέρος στην καταδίωξη και να μη διακινδυνεύσουν τη ζωή τους, από τη στιγμή που η νίκη είχε ήδη επιτευχθεί. Ομως αναφερόμαστε σε μια εποχή κατά την οποία ο ευγενής διατηρούσε τον τίτλο και την τιμή του μαχόμενος στην πρώτη γραμμή και όχι με οικόσημα κρεμασμένα στους τοίχους της οικίας του και με εξιστορήσεις των ηρωικών κατορθωμάτων των προγόνων του.

Η ώρα ήταν 08.30 όταν οι Πέρσες κατόρθωσαν επιτέλους να αποπλεύσουν (με απώλειες επτά πλοίων) κάτω από τις νικητήριες ιαχές των Αθηναίων και των Πλαταιέων. Η πεδιάδα του Μαραθώνα ήταν σπαρμένη με 6.400 νεκρούς εισβολείς. Ανάμεσα τους κείτονταν 192 Αθηναίοι, φόρος αίματος για την ελευθερία της πόλης τους.

Ηταν μια ένδοξη νίκη που οφειλόταν κατά κύριο λόγο: στη γενναιότητα και την αυτοθυσία των Αθηναίων και των Πλαταιέων (αυτό αποδεικνυόταν, εκτός των άλλων, και από τον θάνατο ενός πολεμάρχου και ενός στρατηγού), στο ιδιοφυές σχέδιο του Μιλτιάδη και στην εκπαίδευση και τον οπλισμό των Ελλήνων μαχητών.

ΑΓΩΝΑΣ ΔΡΟΜΟΥ

Η ήττα των εισβολέων ήταν σοβαρή αλλά όχι ολοκληρωτική. Το Περσικό εκστρατευτικό σώμα διατηρούσε το σύνολο σχεδόν του στόλου του άθικτο και ολόκληρο 
το ιππικό του. Επιπλέον, μεγάλο τμήμα του πεζικού του παρέμενε αξιόμαχο, αν και με σημαντική πτώση του ηθικού εξαιτίας της δεινής ήττας. 
Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, τα περσικά πλοία απέπλευσαν από τον Μαραθώνα και, αφού παρέλαβαν τους αιχμάλωτους Ερετριείς από τη νησίδα Αιγιλία, 
κατευθύνθηκαν προς το Σούνιο. Ο Αρταφέρνης σχεδίαζε να φθάσει στο Φάληρο, να πραγματοποιήσει απόβαση και να κινηθεί εναντίον της Αθήνας προτού 
επιστρέψουν οι Αθηναίοι από τον Μαραθώνα. Ο Ελληνας ιστορικός πιθανολογεί μάλιστα ότι το περιβόητο σύνθημα των συνωμοτών δόθηκε, πληροφορώντας 
τους Πέρσες ότι η πόλη φρουρείτο ανεπαρκώς: "Στην Αθήνα κατηγορούσαν τους Αλκμεωνίδες ότι το είχαν μηχανευτεί αυτό και το είχαν πει στους βαρβάρους. 
Υπέθεταν ότι αυτοί είχαν συνεννοηθεί με τους Πέρσες να τους κάνουν σημάδι, σηκώνοντας ψηλά μια ασπίδα, όταν οι Πέρσες όμως θα ήταν ήδη μέσα στα 
πλοία τους" [Ηρόδοτος 6, 115].

Μέχρι να φθάσουν όμως στο Φάληρο θα χρειαζόταν πολύς χρόνος. Αλλωστε, η στάση στην Αιγιλία δεν φανέρωνε ιδιαίτερη βιασύνη. Το πιθανότερο είναι πως ο Δάτης είχε πράγματι αποπλεύσει τη νύκτα με κατεύθυνση το Φάληρο και τώρα ο υπόλοιπος στόλος μετέβαινε εκεί για να τον ενισχύσει.
 Λες και δεν ήταν αρκετά όσα είχαν ήδη κάνει οι Αθηναίοι, έπρεπε να τρέξουν να σώσουν την πόλη τους.
Ο Αριστείδης με τους οπλίτες της Αντιοχίδος φυλής παρέμεινε στον χώρο της μάχης για τη φύλαξη των λαφύρων και των τραυματιών, ενώ ο Μιλτιάδης με τις άλλες εννέα φυλές έσπευσε προς την Αθήνα, από τον δρόμο της Κηφισιάς, για να προλάβει την Περσική απόβαση.
Είναι πράγματι αξιοθαύμαστο το πώς οι Αθηναίοι μετά από τρεις ώρες μάχης είχαν το κουράγιο όχι μόνο να ξεκινήσουν μια σύντονη πορεία, αλλά να σύρουν έστω τα πόδια τους. Στην πόλη όμως βρίσκονταν οι οικογένειες τους, τις οποίες έπρεπε να σώσουν. Παρότι κατάκοποι, αποδύθηκαν, με όσες δυνάμεις τούς είχαν απομείνει, σε έναν σχεδόν απίστευτο αγώνα δρόμου, "οι Αθηναίοι, όσο πιο γρήγορα μπορούσαν, έτρεξαν στην πόλη τους". 
Εφθασαν εγκαίρως, κατά τις 4.30-5.00, και στρατοπέδευσαν στο τέμενος του Ηρακλή στο Κυνόσαργες, "ξεκίνησαν έτσι από το ιερό του Ηρακλή στον Μαραθώνα και έφθασαν σε ένα άλλο ιερό του Ηρακλή στο Κυνόσαργες". Με τη δύση του ηλίου φάνηκαν τα περσικά πλοία στα ανοικτά του φαληρικού όρμου. 
Δεν γνωρίζουμε αν περίμεναν να δουν ακόμα ένα ηλιακό σήμα με μια ασπίδα σηκωμένη από συνωμοτικά χέρια, αυτό όμως που αντίκρισαν πρέπει να τους κλόνισε και να κατέστησε απαγορευτική κάθε σκέψη για απόβαση. Οι ακτίδες του ηλίου που έδυε αντανακλούσαν επάνω σε 9000 ασπίδες και έστελναν το μήνυμα ότι, όσο η Αθήνα βασιζόταν σε τέτοιους πολεμιστές, δεν ήταν δυνατό να υποδουλωθεί. Οι Πέρσες έμειναν για λίγη ώρα με ανοιχτά τα πανιά και 
"ξεκίνησαν και πάλι πίσω για την Ασία" [Ηρόδοτος 6,116].

Η μάχη στον Μαραθώνα είχε λήξει. Οι Πέρσες προς το παρόν είχαν φύγει, αλλά δέκα χρόνια αργότερα επρόκειτο να επιστρέψουν. Ο γηραιός Ιππίας έχασε και την τελευταία του ευκαιρία να παλινορθώσει τη δυναστεία των Πεισιστρατιδών. Πέθανε απογοητευμένος, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού της επιστροφής, στο Σίγειο. Ανάλογη πρέπει να ήταν και η απογοήτευση των συνωμοτών, όπως μάλιστα αναφέρει ο Γκρην, "πολύς κόσμος στην Αθήνα πρέπει να άλλαξε πλευρά σιωπηρά και βιαστικά".

Τρεις ημέρες μετά τη μάχη, σύμφωνα πάντα με τον Ηρόδοτο, οι 2.000 Σπαρτιάτες οπλίτες έφθασαν στην Αθήνα. "Μετά την πανσέληνο, οι Λακεδαιμόνιοι έστειλαν 2.000 στρατό στην Αθήνα, ο οποίος έφθασε πολύ γρήγορα, αφού διέσχισε την απόσταση από τη Σπάρτη στην Αττική μέσα σε τρεις ημέρες" [Ηρόδοτος 6, 120]. Ο Πλάτων [Μενέξενος, 240 α] και ο Ισοκράτης αναφέρουν ότι έφθασαν την επόμενη ημέρα της μάχης, διανύοντας σε τρεις ημέρες μια απόσταση 1.200 σταδίων (240 χιλιομέτρων). Μόλις πληροφορήθηκαν το αποτέλεσμα της μάχης, ζήτησαν να δουν τους νεκρούς Πέρσες. Πράγματι, μετέβησαν στον Μαραθώνα και, αφού συνεχάρησαν τους Αθηναίους, αποχώρησαν, ίσως με τη σκέψη ότι μια νέα ανταγωνιστική δύναμη αναδυόταν στην Ελλάδα.

Για τη μάχη του Μαραθώνα γράφτηκαν πολλές ενδελεχείς μελέτες και θα γραφτούν ακόμη περισσότερες στο μέλλον. Υπάρχει όμως κάτι άλλο που να την αποτυπώνει πιο εύστοχα πέρα από το λιτό επίγραμμα του Σιμωνίδη του Κείου;
"Ελλήνων προμαχούντες Αθηναίοι Μαραθώνι χρυσοφόρων Μήδων εστόρεσαν δίιναμιν" (Οι Αθηναίοι, ως πρόμαχοι των Ελλήνων, στον Μαραθώνα κατέστρεψαν τη δύναμη των χρυσοφόρων Μήδων).

Η νίκη των Αθηναϊκών όπλων στον Μαραθώνα αντιμετωπίσθηκε ήδη από την αρχαιότητα ως μια μεγάλη επιτυχία όχι απλώς της Αθήνας, αλλά και ολόκληρου του Ελληνικού κόσμου. Η αντίληψη αυτή είναι έκδηλη στο γνωστό επίγραμμα του Σιμωνίδη

Αλλά και ο μεγάλος τραγικός ποιητής Αισχύλος επέλεξε να αποτυπώσει στο ταφικό του επίγραμμα, ως το σημαντικότερο γεγονός της ζωής του, την απλή ανώνυμη συμβολή του στην εθνική υπόθεση.
Στην πόλη Γέλα της Ιταλίας, όπου ενταφιάσθηκε, αναγράφηκε στο μνήμα του το επίγραμμα «Αισχύλον Ευφορίωνος Αθηναίον τόδε κεύθει μνήμα καταφθίμενον πυροφόροιο Γέλας. Αλκήν δ' ευδόκιμον Μαραθώνιον άλσος αν είποι και βαθυχαιτήεις Μήδος επισταμένος» ("Αυτός εδώ ο τάφος σκεπάζει τον Αισχύλο του Ευφορίωνος από την Αθήνα. Τη φημισμένη του ανδρεία μπορεί να μαρτυρήσει το άλσος του Μαραθώνα και ο μακρυμάλλης Μήδος που τη γνώρισε καλά"). 

Επιλογος..

Οι Αθηναίοι συνέχισαν να επικαλούνται τη συμβολή τους στον εθνικό αντιπερσικό αγώνα ως επιχείρημα της αγνότητας των προθέσεων τους.
Οταν στα μέσα του 5ου αιώνα π.Χ. η Αθήνα εγκαινίασε το φιλόδοξο σχέδιο μιας πανελλήνιας πολιτικής, στην οποία αυτή θα καθίστατο το κυρίαρχο κέντρο, η νίκη στον Μαραθώνα αποτέλεσε κομβικό σημείο αναφοράς, αφού λειτουργούσε ως σημείο επίκλησης και ως υπόσχεση μελλοντικής δράσης.

Η εικόνα αυτή, της αθηναϊκής συμβολής στην εθνική ελληνική υπόθεση, ήταν πράγματι τόσο ισχυρή στο συλλογικό εθνικό υποσυνείδητο, αλλά και στον πολιτικό κόσμο, ώστε είχε την τελική ευεργετική της επίδραση μετά την αθηναϊκή ήττα στον Πελοποννησιακό Πόλεμο (404 π.Χ.).
Οι προτάσεις των Κορινθίων για καταστροφή της Αθήνας και εξανδραποδισμό των κατοίκων της απορρίφθηκε από τους Λακεδαιμόνιους με το σκεπτικό ότι η πόλη αυτή είχε προσφέρει σημαντικές υπηρεσίες στον αγώνα των Ελλήνων κατά των βαρβάρων, αρχικά στον Μαραθώνα και έπειτα στη Σαλαμίνα και στις Πλαταιές. Το γεγονός αυτό, επομένως, καταδεικνύει την πρόσληψη της νίκης στον Μαραθώνα από τον ελληνικό λαό, καθώς και τη σαφή ύπαρξη ενιαίας 
εθνικής συνείδησης.
Η μεγάλη επιτυχία διαιωνίστηκε και έγινε αποδεκτή και από τους Ρωμαίους, οι οποίοι άλλωστε είχαν επηρεαστεί καθοριστικά από τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό.
Ο βιογράφος Κορνήλιος Νέπως (110π.Χ.-25π.Χ.) σχολιάζει σχετικά:
«Από αυτή τη μάχη τίποτε μέχρι σήμερα δεν έγινε ενδοξότερο, γιατί ποτέ τόσο μικρή δύναμη δεν νίκησε τόσο μεγάλες δυνάμεις»

Ο Ρωμαιος συγγραφεας Αιλιανος (2ος-3ος αιωνας π.Χ.) γραφει οτι στην μαχη του Μαραθωνα συμμετειχε,στο πλευρο ενος οπλιτη,ενας μεγαλοσωμος σκυλος, ο οποιος με τις δαγκωματιες του κατεβαλλε καθε Περση στρατιωτη που εμπλεκοταν με τον αφεντη του.Ο Αιλιανος μαλιστα προσθετει οτι ο σκυλος απεικονιζοταν στην ζωγραφικη συνθεση της μαχης του Μαραθωνα (των ζωγραφων Πάναινου και Μίκωνα) η οποια βρισκοταν στην Ποικίλη Στοα.
Πιθανον ο σκυλος να μην ηταν ενας αλλα περισσοτεροι και να χρησιμοποιηθηκαν για την φρουρηση του στρατοπεδου,για περιπολιες,ακομα και για επιθεση μαζι με την φαλαγγα εναντιον των περσικων γραμμων.Με βαση αυτη την αποψη ισως οι ζωγραφοι να απεικονισαν εναν σκυλο,αλλα στην μορφη του να τιμουσαν ολους αυτους τους πιστους συντροφους των Αθηναιων και Πλαταιεων στην μαχη.

Δεκα χρονια αργοτερα ο Ξερξης εφερε εκατονταδες πολεμικα σκυλια κατα την εκστρατεια του στην Ελλαδα.Κατι αναλογο επραξε και ο Αλεξανδρος κατα την εκστρατεια του στην Ασια και ο βασιλιας Πυρρος,ο οποιος σε πολλες μαχες χρησιμοποιησε τα περιφημα σκυλια της Ηπειρου.

Ο πολεμαρχος Καλλιμαχος,μαζι με αλλους επιφανεις Αθηναιους,πρεπει να εχασε την ζωη του κατα την διαρκεια της τελευταιας φασης της μαχης,η οποια διεξηχθη γυρω απο τα πλοια.Ενθουσιασμενοι απο την νικη τους,οι Αθηναιοι και οι Πλαταιεις διεσπασαν τις γραμμες τους και αποδυθηκαν σε μια αγρια καταδιωξη των Περσων.
Με αυτο τον τροπο ομως αποτελεσαν ευκολο στοχο για καποιους εμπειρους Περσες τοξοτες,οι οποιο προσπαθουσαν να καλυψουν την οπισθοχωρηση των συμπολεμιστες τους
Ο Πλουταρχος (Συναγωγη Ιστοριων παραλληλων ελληνικων και ρωμαϊκων) αναφερει πως το σωμα του Αθηναιου πολεμαρχου βρεθηκε κατατρυπημενο απο τα περσικα βελη.

Μολις ενα χρονο μετα την αποθεωση του στον Μαραθωνα,ο Μιλτιαδης γνωρισε το σκληρο προσωπο της Αθηναϊκης Δημοκρατιας.Το  489 π.Χ. επιτεθηκε στην Παρο,με την αιτιολογια οτι δεν ειχε ενισχυσει την Αθηνα στις δυσκολες στιγμες της Περσικης εισβολης,χωρις ομως επιτυχια.Ο Αλκμεωνιδης Ξάνθιππος, πατερας του Περικλη,κατηγορησε τον Μιλτιαδη για προδοσια.Ο κατηγορουμενος καταδικαστηκε σε υπερογκο προστιμο (50 ταλαντα).
Αδυνατωντας να το πληρωσει φυλακισθηκε και τελικα πεθανε στην φυλακη απο γαγγραινα,συνεπεια του τραυματος απο την εκστρατεια της Παρου.
Συμφωνα με τον Παυσανια εταφη τον Μαραθωνα,μακρια απο την πολη που λησμονησε τοσο γρηγορα σε ποιον οφειλε την σωτηρια της.

Ο λιγότερο γνωστός Τύμβος του Μαραθώνα βρίσκεται στην περιοχή του Βρανά, δίπλα στο χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου. Πρόκειται για το δεύτερο από τους τρεις Τύμβους που δημιουργήθηκαν μετά την ιστορική μάχη του Μαραθώνα, στον οποίο θάφτηκαν οι Πλαταιείς στρατιώτες που είχαν αγωνιστεί κατά των Περσών στο πλευρό του Μιλτιάδη.
Σύμφωνα με τους ιστορικούς που κατέγραψαν λεπτομέρειες της μάχης του 490 π.Χ., οι Πλαταιείς είχαν αναλάβει να καλύψουν το αριστερό πλευρό του ανθρώπινου μετώπου 1.625 μέτρων που είχε σχηματίσει ο Μιλτιάδης για να αντιμετωπίσει τον υπεράριθμο στρατό των Περσών και είχαν συμβάλλει αποφασιστικά στην τελική επικράτηση.
«Οι κυπαρισσένιες λάρνακες με τα λείψανα των νεκρών τοποθετούνται στο Δημόσιο Σήμα, στο ωραιότερο προάστιο της πόλης και πάντοτε σ’ αυτό θάβονται αυτοί που έχουν πέσει στους πολέμους, εκτός από εκείνους που έπεσαν στο Μαραθώνα. Αυτούς επειδή θεωρήθηκε η ανδρεία τους εντελώς εξαιρετική, τους έθαψαν στο πεδίο της μάχης», έγραψε χαρακτηριστικά ο Θουκυδίδης αποτείνοντας ειδική μνεία στους νεκρούς της ιστορικής μάχης που αποτελεί ακόμη και σήμερα ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της παγκόσμιας ιστορίας.

Και αντι σχολιων κλεινω με ενα αρθρο που δημοσιευτηκε τον Αυγουστο του 2010,τοτε που ηταν η επετειος των 2500 χρονων απο την μαχη.

Οσα δεν είδαν οι Πέρσες

Οι λουόμενοι που αυτές τις μέρες κάνουν επέλαση στα beach bars της παραλίας του Σχινιά, μάλλον αγνοούν πως προ 2.500 ετών στο ίδιο σημείο είχαν κάνει τη δική τους επέλαση οι Πέρσες.
Κάπου εκεί στρατοπέδευσαν το 490 π.χ.: στην ακτογραμμή του Μαραθώνα, μεταξύ της παραλίας του Τύμβου και αυτής του Σχινιά. Αλλά ενώ οι 25.000 Πέρσες κατέφθασαν ορεξάτοι και όλο αυτοπεποίθηση πως θα ισοπέδωναν τους 9.000 Αθηναίους (είχαν μάλιστα φέρει μαζί τους παριανό μάρμαρο για να στήσουν το τρόπαιο της υποτιθέμενης νίκης τους!), την έπαθαν: στην ξακουστή Μάχη του Μαραθώνα, που πραγματοποιήθηκε ακριβώς 2.500 χρόνια πριν, 
νικήθηκαν από τους Αθηναίους, με τη βοήθεια των Πλαταιών.
Με μια φραπεδιά στο χέρι και τη ρακέτα στο άλλο, λίγο δύσκολο να αναλογιστεί κανείς πως εκεί γύρω, που σήμερα πλατσουρίζουν παιδιά και σπιντάρουν τζετ σκι, οι Πέρσες κυριολεκτικά πνίγονταν μέσα στον πανικό τους να ξεφύγουν.
Η αλήθεια είναι πως λίγοι γνωρίζουν τη φετινή επέτειο και ελάχιστοι δράττονται της ευκαιρίας για να επισκεφθούν τους άκρως ενδιαφέροντες αρχαιολογικούς χώρους της περιοχής -και γι' αυτό δεν φταίει μόνο ο «ανιστόρητος», Ελληνας, που νοιάζεται μόνο για το μπανάκι και την καλοπέρασή του, αλλά και η έλλειψη μιας σωστά σχεδιασμένης πολιτιστικής πολιτικής. Πώς εξηγείται που, ενώ το διάστημα 2003-2004 έπεσαν ένα σωρό λεφτά στην ανακαίνιση του Μουσείου και των άλλων αρχαιολογικών χώρων της περιοχής (που πριν παρουσίαζαν μια μάλλον αξιολύπητη εικόνα), 
σήμερα λιγοστοί τα γνωρίζουν και ακόμα λιγότεροι τα επισκέπτονται;
Η φετινή επέτειος θα μπορούσε να αποτελέσει μια καλή αφορμή, όμως μέχρι στιγμής ελάχιστα έχει προβληθεί. Γεγονός που έχουν επισημάνει και διάφοροι στο Ιντερνετ, οι οποίοι στηλιτεύουν με υψωμένο το δάχτυλο την «αντιπατριωτική» κρατική πολιτική και αναφέρονται διθυραμβικά στην περίπτωση ενός 50χρονου Γερμανού, δάσκαλου ατόμων με ειδικές ανάγκες, ο οποίος ξεκίνησε πριν από λίγο καιρό από το γήπεδο του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης για να πάει τρέχοντας μέχρι τον Μαραθώνα. «Σκοπός του είναι η απόδοση τιμής στους πεσόντες Ελληνες του Μαραθώνα που διέσωσαν τον δυτικό πολιτισμό από τον ασιατικό δεσποτισμό πριν από 25 αιώνες. Οταν ένας λαός δεν τιμά μία από τις σημαντικότερες επετείους της ανθρωπότητας, ούτε καν την εκμεταλλεύεται για τουριστικούς λόγους, δεν αξίζει να υπάρχει», είναι ένα από τα πολλά σχόλια που διαβάσαμε. «Δεν θα έπρεπε να υπάρξει σχολείο ελληνικό φέτος το οποίο δεν θα επισκεπτόταν τον Μαραθώνα».
Θα συμφωνήσουμε, πάντως, πως φέτος είναι μια καλή ευκαιρία να ανακαλύψουμε μερικούς κρυμμένους θησαυρούς στην περιοχή του Μαραθώνα. Γι' αυτό και κάναμε τη δική μας βόλτα εκεί, ξεκινώντας όχι από τον Διόνυσο (που, παρά τα καμένα, παραμένει μια εντυπωσιακή διαδρομή) αλλά μέσω της Λεωφόρου Μαραθώνος: ακολουθώντας δηλαδή τη μαραθώνια διαδρομή. Εκεί όπου πριν από λίγο καιρό, παρουσία του υπουργού Πολιτισμού, ξηλώθηκαν οι 
παράνομες υπαίθριες διαφημιστικές πινακίδες «προκειμένου να αναβαθμισθεί η αισθητική της διαδρομής που θα διανύσουν στις 31 Οκτωβρίου 20.000 μαραθωνοδρόμοι από ολόκληρο τον κόσμο». Ο επετειακός αυτός σούπερ μαραθώνιος θα συνοδεύεται από σειρά εκδηλώσεων. 

Λάθος πινακίδες
Αφήνοντας πίσω μας, στο ύψος της Παλλήνης, το πρωτότυπο Πυροσβεστικό Μουσείο της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας (οι φωτιές άλλωστε ανέκαθεν «αγαπούσαν» τη μαραθώνια διαδρομή...), περνάμε το Πικέρμι, τη διασταύρωση της Ραφήνας, και απολαμβάνουμε το πράσινο στο Μάτι και τα γειτονικά παραλιακά θέρετρα Αγ. Ανδρέα, Ζούμπερι. Μετά την πολυσύχναστη Νέα Μάκρη, συναντάμε, επιτέλους, την πρώτη πινακίδα για τα αρχαία: «Προς Ιερό Αιγυπτίων θεών» 
(θέση Μπρεξίζα -Μικρόν Ελος). Στρίψαμε αμέσως μετά την πινακίδα και... χαθήκαμε, για να συνειδητοποιήσουμε τελικά πως έπρεπε να στρίψουμε παρακάτω. 
Υποτίθεται πως το Ιερό βρίσκεται κάπου πίσω από την αμερικανική βάση, κοντά στη θάλασσα. Αν το βρει κανείς ας ενημερώσει κι εμάς...Το Ιερό αυτό του 2ου αιώνα μ.Χ. δεν έχει σχέση με τη Μάχη του Μαραθώνα, είναι αφιερωμένο στις αιγυπτιακές θεότητες. Εδώ, βρέθηκαν μερικά εντυπωσιακά αιγυπτιόμορφα αγάλματα: τα πρωτότυπα τα περιεργαστήκαμε λίγο αργότερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο. Ελάχιστοι γνωρίζουν την ύπαρξη του Ιερού αυτού αλλά και των Λουτρών που έχτισε εκεί ο Ηρώδης. Οπως λέγεται, τότε βρίσκονταν πάνω σε νησί, στο κέντρο του έλους...

Η λεωφόρος Μαραθώνος μετά τη Ν. Μάκρη παρουσιάζει μια ολίγον τουρλού, ολίγον κιτς εικόνα: καθώς προχωρείς με κατεύθυνση τον Τύμβο Μαραθωνομάχων, το Πρωτοελλαδικό Νεκροταφείο, το Αρχαιολογικό Μουσείο και το Τρόπαιο Μάχης, συναντάς κάθε λίγο και λιγάκι ένα πλήθος από μικρές πινακίδες (όχι, δεν είναι μόνο οι μεγάλες που δημιουργούν ένα αισθητικό αλαλούμ...), ενώ προσπερνάς φυτώρια, μανάβικα, καταστήματα τουριστικών ειδών και 
περίπτερα-υπερπαραγωγές για τα οποία σε προειδοποιούν αλλεπάλληλες πινακίδες [«Περίπτερο στα 200 μ.», «Περίπτερο στα 50 μ.» (!)].
Λίγο αργότερα, στρίβουμε δεξιά προς τον Τύμβο, και ιδού: ένας μεγάλος ειδυλλιακός περιφραγμένος χώρος γεμάτος ελιές και μπροστά ένα ευρύχωρο πάρκινγκ. Ενα βατό μονοπάτι οδηγεί στον Τύμβο.Παραδίπλα ένα άγαλμα του Μιλτιάδη.
Ο χώρος στον Τύμβο είναι οργανωμένος, με φιλόξενη υποδοχή, τουαλέτες, ψύκτες, μια εντυπωσιακή μακέτα και δίγλωσση ενημέρωση. Το εισιτήριο (3 ευρώ) επιτρέπει την είσοδο σε όλους τους αρχαιολογικούς χώρους της περιοχής. Κατά τ' αλλα, «νέκρα»... Κρίμα που δεν υπάρχει κάποιο υπαίθριο καφέ. Ας ελπίσουμε πως στις 10-12 Σεπτεμβρίου που εδώ θα φιλοξενηθούν οι εκδηλώσεις του Δήμου Μαραθώνα για την επέτειο των 2.500 χρόνων - δεν έχουν ανακοινωθεί ακόμα - θα ζωντανέψει λίγο...
Λέτε να έρθει και ο κόσμος που προτιμάει την παραλία του Τύμβου, που βρίσκεται λίγο παρακάτω; Κι εδώ η γνωστή εικόνα της ασφυκτικά γεμάτης με ομπρέλες παραλίας με τα συνήθη καφέ, ταβέρνες, μπαρ, τουριστικά είδη κ.λπ. Το γνωστό νεοελληνικό αλαλούμ και σε κοντινή απόσταση το θερινό Village Cool Τύμβος (!)
Οι Αθηναίοι μπορεί να έθαψαν στον Τύμβο τους νεκρούς τους, όμως το τρόπαιο της μάχης του Μαραθώνα το έστησαν αλλού: στη Μεσοσπορίτισσα, κοντά στον Σχινιά, όπου όλα δείχνουν πως έγινε η πιο άγρια μάχη. Εδώ, σήμερα, θα βρείτε ένα δεκάμετρο αντίγραφό του. Ο,τι απέμεινε από το αυθεντικό τρόπαιο φυλάσσεται στο Μουσείο.
Εκεί κατευθυνόμαστε κι εμείς, βγαίνοντας και πάλι στη Μαραθώνος. Στα δεξιά μας, ένα καλτ ινδικό εστιατόριο: το «Taj Mahal». Εδώ βλέπετε, είναι η επικράτεια των Πακιστανών και των Ινδών Σιχ: εργάζονται σκληρά στις φυτείες της περιοχής και κάθε λίγο και λιγάκι διανύουν πεζή ή με τα ποδήλατά τους, συχνά φορώντας τα παραδοσιακά τους ενδύματα, το τμήμα αυτό της μαραθώνιας διαδρομής (η οποία επισήμως ξεκινά από τον Μαραθώνα και καταλήγει στο Καλλιμάρμαρο).
Αυτή τη φορά στρίβουμε αριστερά στη Μαραθώνος προς τη θέση Τσέπι. Γρήγορα συναντάμε ένα μεγάλο εντυπωσιακό υπόστεγο. Σήμανση, καμία. Πρέπει να κατέβεις για να διαβάσεις τις σχετικές δίγλωσσες ταμπέλες ώστε να καταλάβεις πως βρίσκεσαι στο σημαντικότατο Πρωτοελλαδικό Νεκροταφείο, που χρονολογείται από το 4.000 π.Χ. Εδώ έχει γίνει μια εντυπωσιακή δουλειά: το κομψό αυτό υπόστεγο τοποθετήθηκε την περίοδο των παχέων αγελάδων, δηλαδή ενόψει του 2004. Μέσα σε λακκοειδείς τάφους βρίσκονται οστά προφυλαγμένα κάτω από γυάλινα καπάκια.
Οπως μάθαμε, επί χρόνια δεν ήταν καν επισκέψιμο ελλείψει προσωπικού (βλέπε συμβασιούχους). Ακούγεται σαν ανέκδοτο: ρίχνεις λεφτά σε ένα μνημείο, κι ύστερα το κρατάς κλειστό. Υπάρχει και πρόβλεψη για ΑΜΕΑ, αλλά έχει αραχνιάσει από την αχρησία. Ελάχιστοι άνθρωποι το επισκέπτονται. 
Φέτος τουλάχιστον είναι επισκέψιμο. Αλλά μέχρι πότε; Η θητεία των συμβασιούχων λήγει στο τέλος του χρόνου.
Συνεχίζουμε παρακάτω για να εντοπίσουμε το Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα. Μικρός, εξοχικός δρόμος γεμάτος φυτείες, θερμοκήπια, μυρωδιά κοπριάς, καλαμιές. Ομορφος τόπος, στη μέση του πουθενά. Στο μουσείο (θέση Βρανάς) μας υποδέχεται ο εξυπηρετικός φύλακας Γιάννης Κλεφτάκης, που μας ενημερώνει πως ήδη έχουν γυριστεί δύο-τρία ντοκιμαντέρ για την επέτειο. Ενα από αυτά, της Μαρίας Παπαλιού, προβλήθηκε τον Ιούλιο στους Δελφούς 
στο πλαίσιο του συμποσίου «Μαραθώνας, η επόμενη μέρα», που διοργάνωσε το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών.
Το Μουσείο άλλαξε πρόσωπο το 2004. Παραμένει όμως με μόνο τρία άτομα μόνιμο προσωπικό, ενώ οι συμβασιούχοι έρχονται και φεύγουν. «Οταν μένουμε μόνοι μας, λειτουργεί μόνο ο Τύμβος και το Μουσείο», μας λέει ο φύλακας. Η κίνηση λιγοστή -κυρίως τις καθημερινές έρχεται κόσμος. Τα Σαββατοκύριακα προτιμούν να πάνε για μπάνιο. Η επέτειος δεν έχει πολυακουστεί και οι τουρ οπερέιτορ προτιμάνε τα γνωστά: Πλάκα, Σούνιο κ.ο.κ. 
Την πεπατημένη δηλαδή. Θυμάμαι κάποτε που είχε κλείσει το τουριστικό περίπτερο στο Σούνιο, πόση κίνηση είχαμε ξαφνικά. Οταν ξανάνοιξε, γυρίσαμε στα ίδια... Εδώ, έρχονται δάσκαλοι με σχολεία και δεν ξέρουν καν πού βρίσκονται, μας ρωτάνε τι μουσείο είναι αυτό».
Το Μουσείο είναι μικρό, αλλά προσεγμένο: πεντακάθαρο, με κλιματισμό, δίγλωσση ενημέρωση, ράμπα για τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Ούτε κι εδώ όμως υπάρχει κάποιο καφέ ή πωλητήριο που θα το «ανέβαζαν». Αφαντη και μια καντίνα που υπήρχε παλιά. Είναι στα σχέδια η δημιουργία πωλητηρίου, εκδοτηρίου και αναψυκτηρίου, μαθαίνουμε. Αγνωστο πότε όμως. Ξεναγός δεν υπάρχει, εκτός κι αν τα γκρουπ φέρουν δικό τους.
Μεταξύ των σημαντικών εκθεμάτων παρατηρούμε το τρόπαιο της Μάχης, κτερίσματα από τους τάφους των Αθηναίων αλλά και των Πλαταιών, ληκύθους, επιτύμβιες στήλες, αλλά και πολλά άλλα έργα από τη νεολιθική εποχή έως σήμερα. Ανάμεσά τους και τα εντυπωσιακά ρωμαϊκά αγάλματα της Ισιδας και του Οσιρι από το ιερό των Αιγυπτίων Θεών.
Περπατώντας έξω από το κτίριο του Μουσείου, ατενίζουμε το ύψωμα Αγριλίκι: η μάχη έγινε εκεί κοντά (κάπου μεταξύ βουνού και παραλίας). 
Οι Πέρσες πάντως φαίνεται πως αποβιβάστηκαν στο Σχινιά στο ύψος του Κωπηλατοδρομίου.

Μπάζα και παράγκες
Κατευθυνόμαστε προς άλλη μια εντυπωσιακή κατασκευή: το στεγασμένο μεσοελλαδικό νεκροταφείο (2000-1600 μ.Χ.), που, όπως και το πρωτοελλαδικό, ανέσκαψε ο Σπύρος Μαρινάτος. Συνεχίζουμε πιο κάτω, πάντα στον χώρο του Μουσείου, και έπειτα από έναν όμορφο περίπατο 150 μέτρων μέσα στη φύση, συναντάμε έναν ακόμα μνημείο: τον Τύμβο των Πλαταιών (αν και, όπως μάθαμε, κάποιοι αρχαιολόγοι αμφισβητούν αν εδώ είναι όντως θαμμένοι Πλαταιείς). 
Στον Τύμβο υπάρχει και πορτούλα απ' όπου μπορείς να καταδυθείς στο εσωτερικό του. Λίγο πριν, το μάτι μας έπεσε σε ένα κοντέινερ, μια παράγκα και κάτι μπάζα - απομεινάρια, όλα, των έργων του 2004.
Πριν καταλήξουμε στον Μαραθώνα, περνάμε από το Ολυμπιακό Κωπηλατοδρόμιο του Σχινιά που τα Σαββατοκύριακα είναι πλέον ανοιχτό για το κοινό (για ποδήλατο με τα παιδιά και βόλτες στον υγροβιότοπό του έως τις 8 μ.μ.). Τελικός μας προορισμός το Μουσείο Μαραθώνιου Δρόμου (τέως Κέντρου Προβολής Μαραθώνιου Δρόμου) που πριν από ένα χρόνο εγκαινίασε ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας.
Το Μουσείο βρίσκεται στον κεντρικό δρόμο του Μαραθώνα και εστιάζει στους ολυμπιακούς Μαραθώνιους ξεκινώντας από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896. 
Τα εκθέματά του περιλαμβάνουν από το μετάλλιο του Σπύρου Λούη μέχρι την ολυμπιακή δάδα της Αθήνας 2004, αλλά και τη συλλογή του Στέλιου Κυριακίδη που ήρθε πρώτος στον Μαραθώνιο της Βοστόνης το 1946, μεσούντος του ελληνικού εμφυλίου.
Λίγο νωρίτερα, η πόλη του Μαραθώνα μάς υποδεχόταν με μια κόκκινη φωτεινή επιγραφή που αναβόσβηνε «Επέτειος 2.500 χρόνων από τη Μάχη Μαραθώνα». 
Ακριβώς από κάτω οι γνωστές ακαλαίσθητες αφίσες που απεικονίζουν λαϊκές αοιδούς...
Της Ευαννας Βερναρδου

Παράρτημα

Ο Αριστείδης ο Δίκαιος (540 – 468 π.Χ.) υπήρξε επιφανής πολιτικός και στρατηγός των Αθηναίων. Στη μάχη του Μαραθώνα ήταν ένας απ’ τους 100 Έλληνες στρατηγούς και στη συνέχεια ανακηρύχθηκε Άρχοντας των Αθηνών.
Εκτός από τη μεγάλη σωφροσύνη και φιλοπατρία του, τον διέκρινε μια αυστηρότατη προσήλωση στο πνεύμα της δικαιοσύνης γι’ αυτό και η ιστορία, δίπλα στο όνομά του, του κόλλησε τον χαρακτηρισμό “Ο δίκαιος”. Γεννήθηκε στην Αθήνα, όπου και πέθανε πάμπτωχος το 468 π.Χ., σε ηλικία 72 ετών.
Πολέμησε στη Μάχη του Μαραθώνα (490 π.Χ.) ως στρατηγός της φυλής του και τον επόμενο χρόνο εκλέχτηκε «άρχων» της Αθήνας. Η εκλογή αυτή, πιθανότατα, ήταν αποτέλεσμα της φήμης που είχε αποκτήσει κατά την θητεία του ως ταμίας του ναού της Αθηνάς, όπου διακρίθηκε για την τιμιότητα και την δικαιωσύνη 
που επέδειξε. Εξαιτίας της φήμης του, ο στρατηγός Μιλτιάδης τον επέλεξε ανάμεσα στους δέκα στρατηγούς των αττικών φυλών για τη φύλαξη των λαφύρων και των αιχμαλώτων μετά την μάχη του Μαραθώνα….
Επειδή είχε αντιταχθεί στο ναυτικό πρόγραμμα του Θεμιστοκλή, οι τότε κρατούντες τον εξόρισαν. Σε λίγο, όμως, ξαναγύρισε και πήρε μέρος ενεργό και ένδοξο στη ναυμαχία κατά των Περσών στη Σαλαμίνα. (Μεταξύ των άλλων κατέλαβε τότε και το νησί Ψυττάλεια).
Το 473 π.Χ. στρατήγησε των Αθηναίων στη σπουδαία μάχη τους στις Παλαιές.

Η παράδοση μας διέδωσε και το εξής περιστατικό, που δείχνει την ποιότητα του εκλεκτού αυτού τέκνου της Αθήνας:
Όταν τέθηκε σε ψηφοφορία η πρόταση των Αρχόντων για να εξοριστεί ο Αριστείδης, ένας αγράμματος πολίτης, που δεν τον γνώριζε ούτε στην όψη του, συναντώντας τον Αριστείδη καθοδόν, του ζήτησε να γράψει πάνω στο όστρακο το όνομα “Αριστείδης”.
Ο Αριστείδης τότε χωρίς να χάσει την ψυχραιμία του ρώτησε τον συμπολίτη του αν του έχει κάνει κάτι και θέλει να εξοστρακίσει τον Αριστείδη. Τότε ο πολιτης του απάντησε πως "όχι δεν μου έχει κάνει τίποτε και ούτε τον γνωρίζω, αλλά ενοχλούμαι να ακούω παντού να τον αποκαλούν Δίκαιο"
Ο Αριστείδης, μετά από αυτό, χωρίς καθόλου να διστάσει, έγραψε επάνω στο όστρακο το όνομά του.
(ΓΡΑΦΟΜΕΝΩΝ ΟΥΝ ΤΟΤΕ ΤΩΝ ΟΣΤΡΑΚΩΝ ΛΕΓΕΤΑΙ ΤΙΝΑ ΤΩΝ ΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΠΑΝΤΕΛΩΣ ΑΓΡΟΙΚΩΝ ΑΝΑΔΟΝΤΑ ΤΩ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΤΟ ΟΣΤΡΑΚΟΝ ΩΣ ΕΝΙ ΤΩΝ ΤΥΧΟΝΤΩΝ ΠΑΡΑΚΑΛΕΙΝ 
ΟΠΩΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΝ ΕΓΓΡΑΨΕΙΕ.[7.6] ΤΟΥ ΔΕ ΘΑΥΜΑΣΑΝΤΟς ΚΑΙ ΠΥΘΟΜΕΝΟΥ, ΜΗ ΤΙ ΚΑΚΟΝ ΑΥΤΟΝ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΠΕΠΟΙΗΚΕΝ,"ΟΥΔΕΝ", ΕΙΠΕΝ, "ΟΥΔΕ ΓΙΓΝΩΣΚΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟΝ,
ΑΛΛ'ΕΝΟΧΛΟΥΜΑΙ ΠΑΝΤΑΧΟΥ ΤΟΝ ΔΙΑΚΙΟΝ ΑΚΟΥΩΝ". ΤΑΥΤΑ ΑΚΟΥΣΑΝΤΑ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΝ ΑΠΟΚΡΙΝΑΣΘΑΙ ΜΕΝ ΟΥΔΕΝ, ΕΓΓΡΑΨΑΙ ΔΕ ΤΟΥΝΟΜΑ ΤΩ ΟΣΤΡΑΚΩ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΥΝΑΙ.)

Ένα από τα "όστρακα" (θραύσματα αγγείων) με τα οποία εξοστράκισαν και εξόρισαν τον Αριστείδη τον Δίκαιο βρισκεται στο Μουσείο Αρχαίας Αγοράς